પ્રભુ તમારા પગલે પગલે...દિવસ 2




આ લેખ, પ્રભુ મહાવીરની વિચરણ ભૂમિઓમાં મારી યાત્રાના અનુભવચિત્રોનો તથા સંસ્મરણોનો સમાવેશ કરે  છે. અગાઉ લેખમાં મેં જણાવેલું કે શું આશયથી આ યાત્રાનો આરંભ થયો તથા કયા સંશોધનો દ્વારા આ બધી ભૂમિઓની શોધ થઇ. પહેલા લેખમાં, પ્રથમ દિવસના સફરની સ્મૃતિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો જે વાંચવાનું બાકી હોય તો અહીં ક્લિક કરો.

દિવસ બીજો , Sunday, 14th October 2018

ઘણીવાર મંઝિલની આતુરતામાં યાત્રાની અસલી મઝા આપણે ગુમાવી બેસીયે છે. યાત્રાના ધબકારમાં "સફર" સમાયેલો છે અને તે સફરને માણવાનો ઉત્તમ આનંદ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં છે. હાઇવેના બન્ને બાજુ લીલોછમ ખેતરની ઝાઝમ તથા ઊંચા ઊંચા વૃક્ષોની હારમાળા વચ્ચેથી પસાર થવાનો અનુભવ! તેમાં પણ  સૂર્યોદય નિહાળવાનો સુખ ! કેવું અવિસ્મરણીય દ્રશ્ય !

આજે જોગી પહાડી જતા, આવી ક્ષણો નિહાળવાનો અનુપમ લ્હાવો મળ્યો હતો. તાલવૃક્ષોના વચ્ચે થી સૂર્યદેવના પ્રથમ દર્શન થયા. ધીરે-ધીરે તેમની લાલિમા વધી અને તેજ થકી ખેતરમાં ઉગેલા ડાંગરના પાક ઉપર ઝાકળના બિંદુઓ રત્નોના જેમ ચમકવા લાગ્યા. પવનમાં એટલી શીતળતા હતી કે ગાડીના એરકંડિશનિંગનો પવન ફિક્કો લાગવા લાગ્યો. મ્યુઝિક પ્લેયરમાં લતા મંગેશકરના સુમધુર કંઠે ભક્તામરનો પાઠ ચાલતો હતો. એવું લાગતું હતું કે સંપૂર્ણ સુખ અહીંજ હતું - મનમાં એક અજ્ઞાત સંતોષ ઉત્પન્ન થઇ રહ્યો હતો. સૈંથિયાથી જોગી પહાડી જતો આ નેશનલ હાઇવે 114 એટલો ગમવા લાગ્યો હતો કે મંઝિલ પર પહોંચવાની ઉતાવળ ન હતી. ઈર્શાદ કામિલના શબ્દોમાં મારી ભાવના વ્યક્ત કરું તો ~

"આઓ ખો જાયેં હમ, હો જાયેં હમ લાપતા,
આઓ મીલોં ચલે, જાના કહાં ના હો પતા,
હમ જો ચલને લગે, ચલને લગે હૈં યે રાસ્તે,
મંઝિલ સે બેહતર લગને લગે હૈં યે રાસ્તે"



સૂર્યોદયનું દિવ્ય દ્રશ્ય (તસ્વીર : શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

આ સફરમાં અમારો ભોમિયો ગુગલ મેપ્સ હતો. તેના સહારે અમે અહીં સુધી પહોંચ્યા હતા અને આગળની મંઝિલો પણ તેના બતાવેલા પથ પરથી પહોંચવાની હતી. 'બાઇચા' ગામથી અમને હાઇવે છોડીને તાંતુલબારીયા રોડ લેવાનો હતો પણ મેપમાં જોતા થોડી વાર લાગી એમાં રસ્તો છૂટી ગયો. મેપ જોવા ગાડી થોડી ધીમી કરી એટલી વારમાં તો અમને હચમચાવી દે તેવા પાછળથી બે જોરદાર ઝટકા વાગ્યા. થોડા ક્ષણ માટે તો મગજ સુન્ન થઇ ગયું. થોડી સૂઝ બુઝ આવતા જાણ થઇ કે અમારી પાછળ ચાલતી બે ટ્રકોએ અમારી ગાડીને ઠોકર મારી હતી જેના કારણે ડિક્કી તથા ગાડીના પાછળ ભાગમાં સારું નુકસાન થયું હતું. તે ટ્રકના દ્રાયવર તથા અમારા એક મિત્રને પણ વાગ્યું હતું. પ્રભુની દયાથી ગાડી ચાલે તેમ હતી એટલે અમારા મિત્રની સારવાર માટે અમે જોગી પહાડી જવાનું મુલત્વી રાખ્યું. આ મનગમતા રસ્તામાં પણ ભય લાગવા લાગ્યો. અકસ્માત જોવા આવેલ ભીડ વચ્ચેથી નીકળીને અમે ગાડી સૈંથિયા તરફ વાળી.

અકસ્માત બાદ ગાડીની પરિસ્થિતિ 

મનમાં વ્યાકુળતા અને ચિંતા સાથે અમે સૈંથિયા પહોંચ્યા. આજે રવિવાર હતો એટલે બધા દવાખાના બંધ હતા. સૈંથિયા જિનાલયના એક સ્ટાફ સાથે અમે ચિકિત્સકોની ખોજમાં નીકળી પડ્યા. એક સરસ વાત જાણવા મળી કે ગામના ઘણા ડોક્ટર જૈનો હતા. એક ડોક્ટર સાહેબ તો સવારેજ શિખરજી યાત્રા કરવા નીકળી ગયા હતા ! છેવટે એક ડોક્ટર સાહેબના ઘર પહોંચ્યા અને તેમને વિનંતી કરવાથી ચેમ્બર ખોલાવ્યું. સાહેબ પણ તેરાપંથી જૈન હતા - પરીક્ષણ તથા યોગ્ય સારવાર કરાવ્યા બાદ તેમણે દવાઓ લખી આપી. દવાની દુકાન પણ બંધ હોવાથી ખોલાવી પડી. માલિક જૈન હતા, કલકત્તાથી યાત્રાળુઓ પધાર્યા હતા તેની જાણ પહેલાથી થઇ ગઈ હતી (નાના ગામની આજ ખાસિયત). ભાઈ ઘણા હસમુખ અને ખુશમિઝાજી હતા - દવાઓ તો મળી પણ તેની સાથે હાસ્ય નો પણ ડોઝ મળ્યો. સવારથી જે ટેંશન હતું તે થોડું હલકું થયું ; પણ અકસ્માતે મનને હચમચાવી દીધું હતું - ભય ઓછો થયો ન હતો.

જીવનમાં પ્રથમ વાર સફરમાં હું ભયભીત હતો. ગાડીમાં રોડ ટ્રીપ કરવાનું નિર્ણય શું અયોગ્ય હતું? સ્વજનોએ યાત્રા પેહલાજ સાવધ કરેલું. તે બધા વાક્યો આજે યાદ આવતા હતા - ગાડીમાં ન જાઓ, રસ્તા સારા નહીં હોય...થાકી જશો-સફર લાંબો છે...રાતના ડ્રાઇવ નહીં કરતા, ટ્રક ડ્રાઈવર નશામાં ગાડી ચલાવતા હોય…આદિ. જે મિત્રને વાગ્યું હતું તે પણ ઢીલો પડી ગયો હતો, કલકત્તા પાછા ફરવાનો નિર્ણય તેના મનમાં ચાલતો હતો. આ સમસ્ત ટેંશન વચ્ચે અમારા સારથી, શ્રી મિહિરભાઈ નિશ્ચિંન્ત હતા. તેમણે સહુને સમજાવ્યું કે ગાડીના મુખ્ય ભાગોમાં કોઈ તકલીફ હતી નહીં એટલે વાંધો આવશે નહિ. તેમના આશ્વાસન બાદ થોડી હિમ્મત વઘી. ત્યાં બિરાજેલા સાધ્વીજી ભગવંતોને પણ જયારે અકસ્માતની જાણ થઇ ત્યારે તેમને યાત્રા શરુ કરતા પહેલા પ્રભુનું સ્મરણ કરવાનું સૂચન આપ્યું.

સૈંથિયામાં ભોજનશાળા ન હોવાના કારણે સંઘના ટ્રસ્ટી સાહેબે તેમના ઘરથી નવકારશીની ઉત્તમ વ્યવસ્થા કરી આપી. ફરી ધર્મશાળા જતા જોયું કે ઉપાશ્રયમાં વ્યાખ્યાનની પુર્ણાહુતી બાદ બાળકોની પાઠશાળા ચાલી રહી હતી. બંગાળના નાના ગામમાં પણ આટલી પ્રવૃત્તિઓ જોઈને ઘણું સુખદ આશ્ચર્ય થયું. થોડો વિશ્રામ કરી સહુએ ભાવપૂર્વક જિનાલયમાં પૂજા કરી તથા આચાર્યશ્રી હેમરત્નસુરીશ્વરજી મહારાજા દ્વારા રચિત લઘુ સિદ્ધચક્ર પૂજન કર્યું. સમસ્ત ક્રિયા દ્વારા મનોબળ વધ્યું અને સ્થાનીય ગાડી ભાડે કરી જોગી પહાડીના દર્શન કરવા ફરી પ્રસ્થાન કર્યું. એજ રસ્તે ચાલતા સવારના સંસ્મરણો પ્રત્યક્ષ થયા. અકસ્માત તેવો મોટ્ટો હતો નહીં - પણ માનસિક ભય હજી સતાવતો હતો. લગભગ એક કલાક (પણ માત્ર 17 કિલોમીટર) લાંબો ઉબળ-ખાબળ રસ્તો પસાર કર્યા બાદ અમે ઉષકા ગ્રામ પહોંચ્યા.

5 વર્ષ પહેલાનો જોગી પહાડીની તસ્વીર 

આગમોંના અનુસાર આ ભૂમિમાં પ્રાચીન કાળે કનકખલ આશ્રમ હતું જેમાં કૌશિક ગોત્રના 500 તાપસ રહેતા હતા. તેમના કુલપતિનો પુત્ર વિશેષ રૂપે ક્રોધિત રહેતો એટલે તેનું નામ ચંડકૌશિક પ્રચલિત થયું. પૂર્વ ભવમાં ચંડકૌશિક જૈન સાધુ હતા. એકવાર પોતાના શિષ્ય સાથે ગોચરીએ જતા તેમના પગ નીચે એક દેડકો આવી જવાથી મૃત્યુ પામ્યો. શિષ્યએ જયારે આલોચના લેવાનું કહ્યું ત્યારે આસપાસ મરેલા બીજા દેડકા તરફ સંબોધીને ગુરુએ કહ્યું - શું આ બધાને પણ મેં માર્યા છે ? સાંઝે પણ આવશ્યક ક્રિયામાં જયારે આલોચના લીધી નહિ ત્યારે શિષ્ય એ ફરીથી તેમને યાદ કરાવ્યું. શિષ્ય દ્વારા વારંવાર પોતાની ભૂલ સાંભળીને ગુરુ ભગવંત ક્રોધિત થયા અને તેને મારવા દોડ્યા. અંધકારમાં સામે સ્તંભ ન દેખાવાથી માથું ભટકાણું અને ત્યાંજ કાળ પામ્યા. ચંડકૌશિક, તાપસના ભવમાં પણ અત્યંત ક્રોધના કારણે બીજાને મારવા ગયા જેના કારણે પોતેજ મૃત્યુ પામ્યા. તેનો પુનર્જન્મ કનકખલ આશ્રમમાં એક દ્રષ્ટિવિષ સર્પ રૂપે થયો. ચંડકૌશિક પાસે પોતાની દ્રષ્ટિ થકી બધુજ ભસ્મીભૂત કરવાની શક્તિ હતી. તે શક્તિ થકી તેને ઘણા જીવોની હિંસા કરી અને આખા આશ્રમને ભસ્મીભૂત કરી નાખ્યું હતું. તે વનમાં બધુંજ બળી ગયું હતું. એવો ભય હતો કે પક્ષીઓનો પણ સંચાર ન હતો. 

પ્રભુ દ્વારા ચંડકૌશિકને પ્રતિબોધ 

પ્રભુ શ્વેતામ્બીકા નગરી તરફ વિહાર કરી રહ્યા હતા; માર્ગમાં વચ્ચે કનકખલ આશ્રમ આવતું હતું એટલે ગોપાલ પુત્રો એ પ્રભુને બીજો માર્ગ લેવા વિનંતી કરી. પોતાના જ્ઞાન દ્વારા પ્રભુએ ચંડકૌશિકના પૂર્વ ભવ જાણ્યા અને બધાની વિનંતીને અવગણીને આશ્રમ તરફ ચાલ્યા. તે ડરાવના વનમાં ભય રહિત પ્રભુ ધ્યાનમાં લિન થયા. ચંડકૌશિકથી આ દ્રશ્ય જોવાણું નહીં! તેના સામ્રાજ્યમાં કોઈ જીવિત વ્યક્તિ પ્રવેશી શકે નહીં - તે અભિમાનને સિદ્ધ કરવા પ્રભુ પર ઉપસર્ગો કર્યા . જયારે બધા ઉપસર્ગોથી પણ પ્રભુ વિચલિત થયા નહિ ત્યારે તેમના શરીરના અલગ અલગ સ્થાનોમાં ચંડકૌશીકે ડસવાનું શરુ કર્યું. વારંવાર ડસ્યા પછી પણ જયારે તેના વિષનો અસર ન થયો અને રક્તની જગ્યાએ પ્રભુના શરીર પરથી દૂધની ધારા વહી ત્યારે તે વિસ્મિત થયો. પ્રભુનો તેજ અને પ્રભાવ જોઈ સ્તબ્ધ બની ગયો. "બુજઝ બુજઝ ચંડકૌશિક !" પ્રભુના મુખથી માત્ર અમુક બોલ સર્યા હશે કે તેને જાતિસ્મરણ જ્ઞાન થઇ ગયું ! પોતાના સમસ્ત ભવોનો પશ્ચાતાપ કર્યો ! પ્રભુ કેવા પરાર્થ વ્યસની હશે ! અન્યના ઉપકાર માટે તેમણે પોતાનું આખું જીવન સમર્પણ કરી દીધું ! કેવી કરુણા હશે તેમની ! 14 દિવસ સુધી તેમની છાયામાં ચંડકૌશીકે પોતાના જીવનના અંતિમ દિવસોની સાધના કરી! કેવો પ્રખર પુણ્યોદય હશે ચંડકૌશિકનો ! શરીર પર કીડીઓ દ્વારા ઉપદ્રવ થયો, એવી ક્ષણોમાં પણ નાનામાં નાના જીવની હિંસા ન થાય તે માટે પોતાના અંગને સ્થિર રાખ્યું અને અનેક વેદના સહન કરીને ચંડકૌશીકે દેવલોક ગમન કર્યું.

જોગી પહાડી સ્થિત ચંડકૌશિક પ્રતિબોધ ભૂમિ (તસ્વીર : શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

કૌષિકોના આશ્રમ હોવાના કારણે એક સમયમાં આ ગામનું નામ કૌશિક હતું જે અપભ્રંશ થતા "ઉષકા" થયું. આ ઉષકા ગ્રામની બારે એક નાનકડો ટીલો છે જેને "જોગી પહાડી" ના નામ થી ઓળખાય છે. આજથી લગભગ 30 વર્ષ પહેલા સૈંથિયા નિવાસી શ્રી ભોજરાજજી પારખે તેમના 25 વર્ષના સંશોધન બાદ આ ભૂમિની શોધ કરી. આજે પણ નજીકના ગ્રામવાસીઓ માને છે કે અહીં એક જોગી બાબાએ વર્ષો પહેલા એક સર્પને પ્રતિબોધ આપ્યો હતો એટલે આ ટીલાનું નામ જોગી પહાડી પડ્યું. 1989માં શ્રી જૈન શ્વેતામ્બર પંચાયતી મંદિર કોલકાતા દ્વારા આ સમસ્ત ટીલાની સંપ્રાપ્તિ કરીને પ્રભુના ચરણ પાદુકાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આજે અહીં વર્ષો પછી બાંધકામ પ્રારંભ થયું હતું - રસ્તાના બન્ને બાજુ દીવાલ ચણાઈ રહી હતી. પેઢી મુજબ અહીં ચંડકૌશિક ઉપસર્ગ દર્શાવતી પ્રભુ વીરની પ્રતિમાજી બિરાજમાન થશે. સાથે જિનાલાય, મ્યુઝિયમ , ધર્મશાળા, આરાધના ભવન, ભોજનશાળા તથા ચિકિત્સાલય બનવાની યોજના છે. 5 વર્ષ અગાઉ જયારે જોગી પહાડી આવવાનું થયું હતું ત્યારે ચારે તરફ ખેતર દેખાતા હતા; આજે નવી ચણાયેલી દીવાલોએ તે દ્રશ્યને ઢાંકી દીધું હતું. કાદવ ભરેલા રસ્તામાં લગભગ પાંચ મિનિટ ચાલ્યા બાદ અમે ટીલા સમક્ષ પહોંચ્યા. લગભગ 25-30 પગથિયાં ચઢ્યા બાદ એક નાની દેરીમાં પ્રભુ વીરના ચરણ પાદુકાના દર્શન થયા. દેહરી જીર્ણ થઇ ગઈ લાગી; વર્ષોની અવગણના બાદ કાળા પડી ગયેલ શિખર અને દીવાલો પર પ્રેમીઓએ તેમના નામ ચીતરીનેં અમર બનવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. પ્રભુજીના શ્વેત ચરણ યુગલ લોઢાની ઝાડીમાં કૈદ હતા જેની સમક્ષ કોક સ્થાનીય ભક્તે ચોખા ચડાવ્યા હતા. દેહરીની પાછળ ચંડકૌશિકના વટવૃક્ષની ડાળીઓમાં સુત્તર તથા પ્લાસ્ટિકના લાલ દોરા બાંધેલા હતા.સ્થાનીય લોકો આ વૃક્ષની પૂજા કરે છે, માનતા માને છે - વર્ષો જૂની શ્રદ્ધા કેવી પરંપરા બની જાય તેનું આ પ્રત્યક્ષ ઉદાહરણ હતું !

જોગી પહાડી ચઢવાના પગથિયા (તસ્વીર : શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)
પ્રભુના ચરણ સમક્ષ ઘણી વાર ધ્યાન મગ્ન બેઠા; સ્તવન ગાયા, ભક્તિ-સંવેદના કરી. મનોમન પ્રભુને કહેવાનું મન થયું કે આપનું કેવું વીર્ય હશે ! આપે ઉપસર્ગો પર ઉપસર્ગો સહન કર્યા; અનાર્ય ભૂમિમાં અસભ્ય લોકોએ આપને હેરાન કર્યા ! છતાં, આપની કેવી કરુણતા ? પ્રાણી માત્રના કલ્યાણ માટે આપે બધુંજ સહન કર્યુ. અને એક નાના અકસ્માતે મને કેટલું ભયભીત કરી દીધું - કેવી કાયરતા મારી ! વધુ, હું કેવો નીચ કક્ષાનો ક્રોધી અને અહંકારી છું - મારા આત્માના ચંડકૌશિકને પ્રતિબોધ કરવા ક્યારે પધારશો સ્વામી ?

પ્રભુના ચરણ પાદુકા 

પ્રભુ સાથે કાલી ઘેલી વાતો કરતા એટલો સમય વીતી ગયો કે બપોર થઇ ગઈ. ઝડપ કરી ત્યાંથી સૈંથિયા તરફ પ્રસ્થાન કર્યું. માર્ગમાં "અમુઆ" આવ્યું - મયૂરાક્ષી નદી કિનારે આવેલા આ સ્થાનમાં એક વડનું વૃક્ષ છે જ્યાં પ્રભુ મહાવીરનું સ્વાગત પ્રદેશી રાજાએ કર્યું હતું. સ્થાનીય પ્રજા આ વૃક્ષને ઘણું પૂજે છે અને માન્યતા છે કે આ વટવૃક્ષની છાયામાં "મહાવીર" આવ્યા હતા અને વજ્ર ભૂમિ ના રાજાએ તેમનું સ્વાગત કરી રાજ્યનું નામ "વીરભૂમિ" કર્યું હતું (આજે પણ જેને બિરભુમ કહેવાય છે). કાળના પ્રભાવે લોકો હનુમાન ને "મહાવીર" સમજવા લાગ્યા (ભારતના ઘણા ક્ષેત્રોમાં હનુમાનને મહાવીર કહેવામાં આવે છે), તેથી તેમના એક મંદિરની સ્થાપના આ વૃક્ષ નીચે કરી દીધી જે આજે પણ વિદ્યમાન છે. તેલ-સિંદૂર થી લપટેલું આ વૃક્ષ તથા દેહરી જોઈને ઘણું દુઃખ થયું , આવા પવિત્ર સ્થાનની અવમાનના જોતા ધક્કો લાગ્યો. સ્થાનીય લોકો ઘણી શ્રદ્ધાથી આ વૃક્ષને પૂજે છે અને નદી કિનારે હોવાથી પૂર તો ઘણી વાર આવે છે પણ આ વૃક્ષની આસપાસ ક્યારેય પાણી ભરાતું નથી ! અહો આશ્ચર્યમ ! 

અમુઆનું પવિત્ર વૃક્ષ 

અમુઆ ના પવિત્ર વૃક્ષની સ્પર્શના કરી અમે બંગાળની ભૂમિ થી ઝારખંડ સ્થિત દેવઘર તરફ પ્રસ્થાન કર્યું (જે લગભગ 150 કિલોમીટર દૂર સ્થિત હતું).મહમ્મદ બઝાર, રાણીશ્વર અને સીંગરી પાર કરીને લગભગ 2 કલાક બાદ અમે મસંજોર પહોંચ્યા. અહીં મયૂરાક્ષી નદી પર સરકારે વીજળી ઉત્પાદન માટે એક વિશાળ ડેમ (બંધ) નું નિર્માણ કર્યું છે. પહાડો વચ્ચે વહેતી મયૂરાક્ષી નદીનો વિહંગમ દ્રશ્ય અહીંથી જોવા મળે છે. નાનપણમાં ડ્રોઈંગ ક્લાસમાં જે ચિત્ર બનાવતા હતા તેને પ્રત્યક્ષ જોવાનો અવસર મળ્યો - પર્વતોની ગિરિમાળા વચ્ચે સૂર્ય  ઢળી રહ્યો હતો અને મયૂરાક્ષીની શાંત લહેરોથી શીતળ પવન પ્રસરી રહ્યો હતો ! આવા નૈસર્ગીક વાતાવરણમાં ચૌવિહાર પતાવી મંઝિલ તરફ વધ્યા. 

મસંજોર ડેમ માં સૂર્યાસ્ત 

મહાદેવ (શિવ) ના 12 જ્યોતિર્લિંગોમાંથી એક, દેવઘર સ્થિત "બાબા બૈદ્યનાથ ધામ" માં બિરાજમાન છે. શિવભક્તો નું આ મહત્વપૂર્ણ તીર્થધામ હોવા થી ઝારખંડ સરકારે દેવઘર પહોંચવાના રસ્તા ઘણા સારા બનાવ્યા હતા. દેવઘર દુમકા રોડમાં વચ્ચે  "પેડા-નગર" આવ્યું. હાઇવે ની બન્ને તરફ આ ગામમાં 10, 20 નહિ પણ 100 ઉપર દુકાનોમાં અલગ-અલગ પ્રકારના પેંડા વેંચાતી જ દુકાનો હતી. ભારતમાં કેવી અદભુત જગ્યાઓ છે આ નગર જોઈને આભાસ થયો ! 

નૈસર્ગીક વનરાજી વચ્ચે હાઇવે 

દીક્ષા બાદ પ્રભુ મહાવીરે કુંડગ્રામથી કુર્મારગ્રામ તરફ વિહાર કર્યો (વર્તમાનનું કમન છપરા) જ્યાં એક ગ્વાલાએ પ્રભુ પર ઉપસર્ગ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. શક્રેન્દ્રે સમયસર ત્યાં આવીને આ દુષ્કર્મ અટકાવ્યું અને પ્રભુના પરિપાર્શ્વક રૂપે રેવાની વિનંતી કરી; પણ પ્રભુએ તેનો સ્વીકાર ના કર્યો. ત્યાંથી વિહાર કરીને પ્રભુ કોલ્લાક ગ્રામે પધાર્યા જ્યાં તેમણે છટ્ઠ નું પારણું બહુલ બ્રાહ્મણના નિવાસ સ્થાને પાત્રામાં ખીર ગ્રહણ કરીને કર્યું. તીર્થંકરો હંમેશા કરપાત્રી, એટલે હાથમાં લઈને ભોજન ગ્રહણ કરનારા હોય છે પણ બધા કરપાત્રી ન બની શકે એટલે પાત્રા દ્વારા ભોજન પણ યોગ્ય છે એમ જણાવવા ગૃહસ્થના પાત્રમાં માત્ર એકવાર ભિક્ષા ગ્રહણ કરી. 

કોલ્લાક ગ્રામ તથા મોરાક સન્નિવેશમાં થેયલી ઘટનાઓ 

તે ગ્રીષ્મ કાળ વિતાવ્યા બાદ પ્રભુ મોરાક સન્નિવેશ પધાર્યા (વર્તમાનના દેવઘર સમીપ ડેઉચા ગ્રામ) જ્યાં તેમના પિતાના મિત્ર દુઈજ્જનતક જાતિના તાપસનું આશ્રમ હતું. તેમણે પ્રભુને ચાતુર્માસ દરમ્યાન આશ્રમમાં સ્થિરતા કરવા વિનંતી કરી. તેમના આગ્રહને પ્રભુએ સ્વીકાર કર્યો અને એક ઘાસની ઝૂંપડીમાં ધ્યાનસ્થ થયા. જ્યાં એક તરફ પ્રભુ ધ્યાન મગ્ન હતા ત્યાં બીજી બાજુ ગાય તથા અન્ય ગોચર જીવો ઝોપડીનું ઘાસને ખેંચીને ખાવા લાગ્યા.જયારે તાપસ એ આ દ્રશ્ય જોયું ત્યારે તેણે પ્રભુને ઠપકો આપતા કહ્યું કે - "પક્ષીઓ પણ પોતાના માળાનું રક્ષણ કરે છે તો તમે રાજપુત્ર હોવા છતાં ઝૂંપડીનું રક્ષણ ન કરો તે કેવું કહેવાય?" આવો ઠપકો સાંભળીને પ્રભુએ 5 અભિગ્રહ ધારણ કર્યા -

1. જ્યાં અપ્રીતિ થાય ત્યાં રહેવું નહીં ,
2. કાયોત્સર્ગ મુદ્રામાંજ રેહવું ,
3. પ્રાયઃ મૌન ધારણ કરવું ,
4. કરપાત્રમાંજ ભોજન કરવું, તથા
5. ગ્રહસ્તનો વિનય ન કરવો.

આ પ્રકારના 5 અભિગ્રહ લઈને 15 દિવસ વિત્યા બાદ પ્રભુએ મોરાક સન્નિવેશથી વિહાર કર્યો અને બાકીનું ચાતુર્માસ અસ્થિકગ્રામમાં કર્યું. પ્રભુના પ્રથમ ચાતુર્માસના પ્રથમ 15 દિવસની ભૂમિ ડેઉચા ગ્રામમાં આજે મોરાક આશ્રમનું સ્થાનનાં  કોઈ અવશેષ પ્રાપ્ત થતા નથી એટલે અમે નજીકના દેવઘર ગામમાં સ્થિત દિગંબર જિનાલયના દર્શનાર્થે જવાનું નક્કી કર્યું . 

ભગવાન મહાવીરના સંઘમાં સચેલ (વસ્ત્રધારી) તથા અચેલ (નિર્વસ્ત્ર) બન્ને પ્રકારના શ્રમણોનો સમાવેશ હતો. પ્રાચીનતમ આગમ શ્રી આચારાંગ સૂત્રમાં બન્ને પ્રકારોના શ્રમણો તથા તેમના આચારોનું વર્ણન છે. વસ્ત્ર ધારણ કરવાથી અથવા ન કરવાથી મુક્તિનો માર્ગ બદલાતો નથી - મુખ્ય વાત છે રાગ-દ્વેષથી મુક્તિ. ઉત્તરાધ્યયન સૂત્રમાં પણ એજ વાત ગૌતમ સ્વામી, પાર્શ્વ પ્રભુના પટ્ટાલંકાર શ્રી કેશી સ્વામીને કહે છે "દર્શન-જ્ઞાન-ચરિત્રજ મુક્તિના સાધન છે, વેશ નહીં". વીર નિર્વાણ ના લગભગ 600 વર્ષ પછી જે બે ફાંટાઓ પડ્યા (શ્વેતાંબર તથા દિગંબર) તે પેલાનો ઇતિહાસ સમજવા જેવો છે. જંબુ સ્વામી પછી (પ્રભુ વીરના લગભગ 75 વર્ષ પશ્ચાત) કેવળજ્ઞાન તથા જિનકલ્પી અવસ્થા આદિનો લોપ થયો. આચાર્ય ભદ્રબાહુના સમયમાં (પ્રભુ વીરના લગભગ 160 વર્ષ પશ્ચાત) પાટલીપુત્રમાં જે વાચના થઇ ત્યારે બન્ને શાખાઓમાં મતભેદ ઉત્પન્ન થયો. આની પૂર્વે શ્રુત વિષયક એકતા હતી. ભદ્રબાહુ સ્વામીની અનુપસ્થિતિમાં (જે નેપાલમાં મહાપ્રાણ ધ્યાનની સાધનામાં લિન હતા) આગમોના 11 અંગોનું સંકલન થયું જેનો બહિષ્કાર અચેલત્વ સમર્થકોએ કર્યું. આ પ્રકારે આચાર તથા શ્રુત વિષયક મતભેદ તીવ્ર થતા રહ્યા અને અંતે પ્રભુ વીરના નિર્વાણના લગભગ 600 વર્ષ પછી અખંડ જૈન સંઘના વિભાજન થયા. આ સમયગાળામાં એક "યાપનીય" નામનો પણ સંપ્રદાય હતો જે દિગંબર તથા શ્વેતાંબર પરંપરાનો સમન્વિત રૂપ હતો. યાપનીય શ્રમણો નગ્નતા નું પાલન કરતા પણ અન્ય માન્યતાઓ શ્વેતાંબરોની હતી - તે સ્ત્રી મુક્તિને માનતા તથા શ્વેતાંબર સંમત આગમ સાહિત્યનું અધ્યયન કરતા (જે બન્નેનું નિષેધ દિગંબરો કરે છે).કાલાંતરે તેમનો પણ લોપ થયો.

મથુરાના પ્રાચીન સ્તૂપના અવશેષોથી પણ સિદ્ધ થાય છે કે આ 600 વર્ષ ના સમય વચ્ચે વસ્ત્રધારી સાધુઓ જેઓ પાત્રા, ચોલપટ્ટો તથા ઓઘાનો ઉપયોગ કરતા હતા (તથા જેમના નામો કલ્પસૂત્રમાં મળે છે) દ્વારા તીર્થંકર પ્રભુની નિર્વસ્ત્ર પ્રતિમાજીઓની સ્થાપના કરવામાં આવેલ છે. (આ વિષય પર વધુ વાંચવા મારો બ્લોગ –“The untold story of Jainism – A 3000 year ancient Stupa at Mathura” પર ક્લીક કરો). આવા પ્રાચીન પુરાવા હોવા છતાં આજના દિવસે બન્ને સંપ્રદાય એક બીજાના જિનાલયમાં જવાનો રોક લગાવે છે તથા એવું કરવામાં મિથ્યાત્વનો દોષ લાગે તેવું જણાવે છે. દુઃખની વાત એ છે કે આજે જૈન શાસનમાં મૂળ તત્વો તથા સિદ્ધાંતોની અપેક્ષા થાય છે અને ભેદભાવ બનેલો રહે તેમાં વધુ રસ છે. આવા આપસી ભેદભાવના કારણે ઘણા સ્વજનોએ મને દિગંબરોના મંદિરમાં જવાની ના પાડી હતી ; તેમને ઘણી દલીલો આપેલી, ઘણા તથ્ય રજુ કર્યા; હું માનું છું તે સત્ય હશે - પરંતુ મને દીગંબરોના જિનાલયમાં પણ વીતરાગ પ્રભુના દર્શન થાય છે જે કદાચ તે લોકોને નહિ થતા હોય. 

દેવઘરના દિગંબર જિનાલય બિરાજમાન શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવાન 

દેવઘરનું દિગંબર જિનાલય ટાવર ચોક નામનાં વિસ્તારમાં સ્થિત છે. મૂળનાયક શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવાન ની શ્યામ વર્ણી પ્રતિમા રંગબિરંગી કાંચના કામથી શુશોભિત જિનાલયમાં બિરાજમાન છે. ભમતીમાં જૈન રામાયણ તથા મહાભારતના ચિત્રો અને તિર્થભૂમિઓ ના પટ્ટોના દર્શન કર્યા. ઇન્ટરનેટ પર વાંચેલું કે અહીં એક અલભ્ય જ્ઞાન ભંડાર હતું પણ અહીંના વ્યવસ્થાપકને એની કોઈ જાણ હતી નહીં. અહીંના સ્થાનીય જૈનોને પણ જાણ હતી નહિ કે પ્રભુ વીરે અહીં વિચરણ કર્યું હતું !

દેવઘરથી પ્રસ્થાન કરીને અમે ચંપાપુરી તરફ પ્રયાણ કર્યું જ્યાં અમારો રાત્રિવાસો હતો. એમ તો ચંપાપુરી અનેક વાર જવાનું થયું હતું પણ આ વખતે ઉદ્દેશ્ય જુદો હતો - વાસુપૂજ્ય દાદાની 4 કલ્યાણક ભૂમિ સાથે તે પ્રભુ વીરની ચાતુર્માસ ભૂમિ પણ હતી. પછીના દિવસે અમે ચંપાપૂરીમાં એવી જગ્યાએ જવાના હતા જેની જાણ અમુક લોકોનેજ છે - જ્યાં 2000 વર્ષથી પણ વધુ પ્રાચીન પ્રતિમાજીઓ બિરાજમાન છે. સાથે તેનો પણ ઉમંગ હતો કે ક્ષત્રિયકુંડના જીવિત સ્વામીનો ભેટો થશે તથા ત્યાં બિરાજમાન પૂજ્ય આચાર્યશ્રી નયવર્ધન સુરીશ્વરજી મહારાજના દર્શન વંદનનો પણ લાભ પ્રાપ્ત થશે...એજ વિચારો સાથે તે દિવસના સફરનો અંત થયો .

ત્રીજા દિવસના સંસ્મરણ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો 

Comments

  1. Wah Khub Khub Anumodna. Vanchine anand thayo... keep it up.

    ReplyDelete
  2. Very nice.. .I am also intrested to be a part of the same

    ReplyDelete
  3. Amazing please do update us about this eternal journey of yours

    ReplyDelete
  4. Really,your efforts are very appreciated.Mr.Arpit Shah&Mihir vakharia.Thanks a lot for my dearest dada,A real God of our charam tirthpati Shree Mahavirswami prabhuji.--Vasant shah.paldi,Ahmedabad.

    ReplyDelete
  5. Pranam,
    Appreciate your efforts
    Please write book on your 'journey to Kalyanak Bhumi'
    Please share your all experience.


    ReplyDelete
  6. Very nice khub khub Anumodana ghani saras janlari mali.

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this month

Instagram Feed