પ્રભુ તમારા પગલે પગલે...દિવસ 3



આ લેખો, પ્રભુ મહાવીરની વિચરણ ભૂમિઓમાં અમારી યાત્રાના અનુભવચિત્રોનો તથા સંસ્મરણોનો સમાવેશ કરે છે. અગાઉ લેખોમાં મેં આ યાત્રાનો આશય, સંશોધનો આદિનું વર્ણન કર્યું છે. 

પહેલા લેખમાં, બર્ધમાન -અસ્થિકગ્રામ (પ્રભુની પ્રથમ ચાતુર્માસ ભૂમિ તથા શૂલપાણિ યક્ષનો ઉપસર્ગ), કોપાઈ નદી (અર્ધ દેવદૂષ્ય ત્યાગ) ના સફરની સ્મૃતિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો - તેને વાંચવા અહીં ક્લિક કરો.


બીજા લેખમાં જોગી પહાડી (ચંડકૌશિક પ્રતિબોધ ભૂમિ), અમુઆ-સૈંથિયા (પ્રદેશી રાજા સ્વાગત ભૂમિ), મયૂરાક્ષી નદી તથા દેવઘર (પ્રભુના પ્રથમ ચાતુર્માસના પ્રથમ 15 દિવસની સ્થિરતા ભૂમિ) ના સફરની સ્મૃતિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો - તેને વાંચવા અહીં ક્લિક કરો.


Monday, 15th October 2018


ભાગલપુર સ્ટેશનથી લગભગ 6 કિલોમીટર દૂર સ્થિત ચંપાપુરી તીર્થની, નૂતન ધર્મશાળામાં સવાર પડી. દેરાસર જતા મનમાં ચંપાપુરીનો આગવો ભૂતકાળ યાદ આવ્યો…

દાદા વાસુપૂજ્યનાં પાંચ-પાંચ કલ્યાણક નુ ધામ… ચંપાપુરી
પરમાત્મા મહાવીરનાં બે ચાતુર્માસનું ધામ… ચંપાપુરી
સુદર્શન શેઠની નવકાર આરાધના નું ધામ… ચંપાપુરી
સુભદ્રા સતીની પરીક્ષાનું ધામ… ચંપાપુરી
શ્રીપાલ રાજાની જન્મભુમી… ચંપાપુરી
ચંદનબાળાની જન્મભુમી… ચંપાપુરી
મહાભારતના કર્ણની રાજ્યભૂમિ… ચંપાપુરી
અંગ દેશની રાજધાની… ચંપાપુરી

ચંપાપુરીનું શ્વેતાંબર જિનાલય (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

ઇતિહાસના પાનાઓમાં આવા અનેક દ્રષ્ટાંત આ ભૂમિથી જોડાયેલા મળે છે. શું જાહોજલાલી હશે આ વિસ્તારની - એટલો વિચાર કરીએ તો મન કામ કરતું બંધ થઈ જાય. પણ સમયચક્ર એ આ ભૂમિ પર ઘણો પ્રહાર કર્યો છે. આજે અહીં નાની-નાની ગલીઓમાં, વાસ મારતા નાળાઓ વચ્ચે માત્ર ભાગલપુરી સિલ્કના કારખાના તથા મસ્જિદોના દ્રશ્ય દેખાય છે. ગંગાની ઉપનદીના કિનારે વસેલા આ તીર્થની ગરિમા જાણે જૈનો એ ભુલાવી દીધી છે. જયારે પણ ચંપાપુરીના જિનાલયમાં આવવાનું થાય ત્યારે મનમાં આઘાત લાગે - અહીં જીણી કોતરણીથી યુક્ત માર્બલ નહીં પણ લીલી ટાઇલ્સ દેખાય ! ના રંગમંડપનો સુસજ્જ ઘુમ્મટ, ના નક્કાશી યુક્ત થાંબલા, ના કલાત્મક શિખરો. વિશ્વની એકમાત્ર ભૂમિ, જેના સૌભાગ્યમાં પ્રભુના પાંચ-પાંચ કલ્યાણકોનું પુણ્યોદય હોય તેની આવી પરિસ્થિતિ?


મૂળનાયક શ્રી વાસુપૂજ્ય સ્વામી

પ્રાચીન શિલાલેખોથી જાણવા મળે છે કે અહીં 400 વર્ષ પહેલા એક ભવ્ય જિનાલાય હતું જેનો જીર્ણોદ્ધાર 18મી સદીમાં કરવામાં આવ્યો હતો. 1934 માં આવેલા ભૂકંપે આખા જિનાલયને ધ્વસ્ત કરી દીધું હતું જેના પછી ફરી એવા ભવ્ય મંદિરનું નિર્માણ થયુંજ નહિ. આજે જે જિનાલાય વિદ્યમાન છે, તેના બે ભાગ છે. બન્ને જિનાલયમાં પ્રભુ વાસુપૂજ્યની પ્રતિમાજી બિરાજમાન છે (સૌથી પ્રાચીન પ્રતિમાજી સોળમી સદીના સમયની છે). મુખ્ય જિનાલાય ઉપર સમવસરણની રચના છે જેની ભમિતમાં શ્રીપાલ રાજાની ચિત્રકથાના પટ બિરાજમાન છે. બીજા જિનાલયમાં પંચકલ્યાણક મંદિર છે જેના ભોંયરાનાં કાંચ મંદિર મધ્યે વાસુપૂજ્ય દાદાના પ્રાચીન ચરણ તથા તેમની શ્યામવર્ણી નૂતન પ્રતિમાજી બિરાજમાન છે. બારે ઉદ્યાનમાં સતી સુભદ્રાનો કૂંવો છે. આ બધું હોવા છતાં અહીં પ્રભુ વીરના 2 ચાતુર્માસની કોઈ સ્મૃતિ રહી નથી. સમસ્ત જિનબિંબોમાં વાસક્ષેપ પૂજા તથા લઘુ સિદ્ધચક્ર પૂજન કર્યા બાદ અમે ચંપાપુરીના દિગંબર જિનાલાયના દર્શન કરવા ગયા.

પ્રાચીન મૂળનાયક શ્રી વાસુપૂજ્ય સ્વામી 

નાથનગર વિસ્તારમાં આવેલા દિગંબરોના 2 જિનાલય છે - ક્ષેત્ર મંદિર તથા બીસપંથી મંદિર. ક્ષેત્ર મંદિર વિશાળ પરિસરમાં સ્થિત છે જેના પ્રાચીન માનસ્તંભો પરના શિલાલેખથી જાણ થાય છે એ 2200 વર્ષથી વધુ પ્રાચીન છે. ક્ષેત્ર મંદિરમાં મૂળ જિનાલાય (જેમાં વાસુપૂજ્ય સ્વામીના પ્રાચીન ચરણ પાદુકા બિરાજમાન છે) ઉપરાંત નાના-નાના અનેક જિનલાય છે. તેમાંથી 7માં જિનાલયમાં જૈનોની ધરોહર રૂપ લગભગ 2000 વર્ષથી વધુ પ્રાચીન 7 પ્રતિમાજી બિરાજમાન છે જે અહીંની ગંગા નદીના કિનારેથી વર્ષો પૂર્વે પ્રાપ્ત થયા હતા. તેમાંથી 6 પ્રભુજી પરિકર યુક્ત પદ્માસનસ્થ મુદ્રામાં તથા એક પ્રતિમાજી (પરિકર વિના) કાઉસગ્ગ મુદ્રામાં બિરાજમાન છે. સર્વ પ્રતિમાજીના ચક્ષુ કોતરેલા છે તથા તેમની કલાકૃતિ અને રૂપમંડન ક્ષત્રિયકુંડના (લછવાળ) જીવિત સ્વામી તથા પુરુલિયા-પાકબીરા સ્થિત દિગંબર પ્રતિમાજીઓ સાથે મળતા આવે છે. પૂર્વ કાળમાં પ્રતિમાજીઓ પર કટિસૂત્ર-કંદોરો પણ કોતરાતો નહીં એટલે 6 પદ્માસનસ્થ પ્રતિમાજી નગ્ન અવસ્થામાં છે કે નહીં તેની જાણ કરવી અશક્ય છે. (ક્ષત્રિયકુંડના જીવિત સ્વામી પ્રભુની પ્રતિમાજી માં પણ કટિસૂત્ર-કંદોરો કોતરેલો નથી તથા તેમના ચક્ષુ પણ અત્યંત સુંદર ધ્યાનસ્થ મુદ્રામાં છે જે બૌદ્ધ પ્રતિમાજી માં પ્રાયઃ જોવા મળે છે).

ચંપાપુરી દિગંબર ક્ષેત્ર મંદિર સ્થિત પ્રાચીન પ્રતિમાઓ (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

શ્રી ઋષભદેવ પ્રભુની જટાયુક્ત પ્રતિમાજી અત્યંત મનમોહક છે તથા કલાકૃતિના દ્રષ્ટિએ ઉત્તમ છે. જાણે જટાને એક દોરીથી સ્ટાઇલમાં બાંધવામાં આવી હોય તેવો શિલ્પકારનો પ્રયત્ન રહ્યો હશે. પ્રભુના ચક્ષુ તથા ભ્રમર અત્યંત શાંતિ પ્રદાન કરે છે તથા વાળની લટો બન્ને ખભામાં ઢોળાય છે.કદાચ આવી અદ્ભૂત પ્રતિમાજી બીજે ક્યાંય જોવા નહિ મળે. બીજી અન્ય પ્રતિમાજીઓ પણ સશીખ છે પણ આ ભગવાનની પ્રતિમાજી બનાવનાર શિલ્પીએ પોતાની કળાની અનુપમ છાપ છોડી છે. પૂર્વે ચંપાપુરી ઘણી વાર આવવાનું થયું હતું, પણ આ યાત્રામાં શ્રી ઋષભદેવ પ્રભુની દિવ્ય પ્રતિમાજીના પ્રથમ વાર દર્શન કરીને ધન્યતા અનુભવી હતી.

શ્રી ઋષભદેવ પ્રભુની પ્રાચીન જટાયુક્ત પ્રતિમા (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

ક્ષેત્ર મંદિરમાં 2200 વર્ષ પ્રાચીન 4 ગગનચુંબી માનસ્તંભો હતા જેમાંથી 1934 ના ભૂકંપમાં 2 નાશ પામ્યા હતા. બાકી બે આજે વિદ્યમાન છે જેનો જીર્ણોદ્ધાર હાલમાં કરાવવામાં આવ્યો છે. અન્ય દેરીઓમાં પણ વિશાળ પ્રતિમાજીઓ બિરાજમાન કરવામાં આવી છે જેમાં કાંચનું સરસ કામ જોવા મળે છે.

બીસપંથી જિનાલયમાં પણ શ્રી વાસુપૂજ્ય સ્વામી ભગવાનના પ્રાચીન ચરણ પાદુકા તથા 24 મૂલ્યવાન રત્નોની 24 તીર્થંકર પરમાત્માની પ્રતિમાજીઓ બિરાજમાન છે. મૂળનાયક પ્રભુજીની પ્રતિમા વધુ પ્રાચીન નથી પણ તેમની બાજુની દેરીમાં 500 વર્ષ પ્રાચીન પદ્માવતી માતાની ચમત્કારિક પ્રતિમાજી બિરાજમાન છે. ભમતીમાં 24 તીર્થંકરોની આરસમાં પ્રતિમાજી દર્શનાર્થે રાખવામાં આવેલી છે.

નાથનગરમાં બાબુઓએ બંધાવેલું શ્વેતાંબરોનું એક ભવ્ય કાંચ મંદિર છે જે ઘણું જીર્ણ થઇ ગયું છે. તેના જીર્ણોધારના કાર્યમાં એવી લાપરવાહી ચાલી રહી છે કે એની કલાકૃતિ, પુરાત્વતા અને ઐતિહાસિકતા અમુક દિવસોમાં નાશ પામી જશે. નજીકના ભાગલપુરમાં પણ 2 શ્વેતાંમ્બર જિનાલાય છે. રેલવે સ્ટેશનની સામે જે જિનાલય છે તેમાં મિથિલા તીર્થથી લાવેલ પ્રાચીન ચરણ પાદુકા બિરાજમાન છે.

ચંપાપુરી થી 51 કિલોમીટર દૂર મંદરગિરિ પર્વત છે જે વાસુપૂજ્ય સ્વામી ભગવાનની નિર્વાણ ભૂમિ છે.  આણંદજી કલ્યાણજી દ્વારા પ્રકાશિત તીર્થસંગ્રહમાં લખેલું છે કે 18મી સદી આ તીર્થ શ્વેતાંબરોમાં જાણીતું હતું પરંતુ લોકોની અવરજવર ઓછી હોવાથી દિગંબરોએ સ્થિતિનો લાભ લઈને પોતાની માન્યતા મુજબની રચના કરી દીધી છે. જૈનોની લાચારી હજી શું ગુમાવી બેસસે તેનો વિચાર આવતા ધ્રુજારી ઉત્પન્ન થાય છે.

ચંપાપુરીનું દિગમ્બર ક્ષેત્ર મંદિર (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

ચંપાપુરીના સંભારણા લઈને અમે પ્રભુ વીરની જન્મભૂમિ શ્રી ક્ષત્રિયકુંડ તીર્થ તરફ પ્રયાણ કર્યું. બૌદ્ધોની જેમ જૈનોએ પોતાના ઇતિહાસ તથા ઐતિહાસિક ભૂમિઓની એટલી કાળજી રાખી નહીં એટલે પ્રભુની જન્મ સ્થળી લઈને ઘણા મતો તથા વિવાદો ઉત્પન્ન થયા છે. પ્રાચીનતમ આગમ શ્રી આચારંગ સૂત્રમાં પ્રભુની જન્મભૂમિ વિદેહ રાજ્યમાં સ્થિત “કુંડપુર સન્નિવેશ" બતાવી છે. આગમોના ટીકાકારોએ "સન્નિવેશ" નો અર્થ - "એક ગામ જ્યાં ઘોડાગાડી તથા યાત્રીઓ વિસામો ખાવા રુકે" તેવો બતાવ્યું છે. આ કથનથી એ સિદ્ધ થાય છે કે કુંડપુર કોઈ મોટ્ટું રાજ્ય હતું નહીં પણ એક નાનું ગામ હતું જેના અધિપતિ શ્રી સિદ્ધાર્થ રાજા હતા. કલ્પસૂત્રમાં ઉલ્લેખ છે કે કુંડપુરના બે ભાગ હતા - બ્રાહ્મણકુંડ તથા ક્ષત્રિયકુંડ. બ્રાહ્મણકુંડમાં દેવાનંદાના કુક્ષીમાં પ્રભુનું ચ્યવન થયું જેના પછી હરિણૈગમેષી દેવે તેમને ત્રિશલામાતાના કુક્ષિએ ક્ષત્રિયકુંડમાં પધરાવ્યા.

દિગંબરો તથા શ્વેતાંબરો, બન્ને સંપ્રદાય "કુંડપૂર" નામના વિસ્તારને પ્રભુની જન્મભૂમિ માને છે - પણ આ "કુંડપૂર" ક્યાં સ્થિત છે તેનો મતભેદ છે. દિગંબરોનો એક મત નાલંદા સ્થિત કુંડલપુરને પ્રભુને જન્મ સ્થળી બતાવે છે, જયારે બીજો મત વૈશાલી સ્થિત બાસુકુંડમાં બતાવે છે. શ્વેતાંબર પરંપરાએ વર્ષોથી લછવાળ નજીક જમુઈ પર્વત શૃંખલાને પ્રભુ વીરની જન્મ ભૂમિ રૂપે માન્યતા આપી છે. જિજ્ઞાસાવશ મેં પ્રભુની જન્મ ભૂમિનું સ્થાન બતાવતા વિવિધ પુસ્તકો, ગ્રંથો તથા ઇતિહાસકારો / સંશોધકોના બધા મતો નું સંકલન કર્યું જેનો સારાંશ નીચે આપવાનો પ્રયત્ન કરું છું –

લછવાળ સ્થિત ક્ષત્રિયકુંડને જન્મ ભૂમિનું સ્થાન હોવાની સહમતી દેતા તત્થ્યો (શ્વેતાંમ્બર માન્યતા) -

1. જમુઈ પર્વત શૃંખલા ઉપર (આજના જન્મ કલ્યાણક જિનાલયથી થોડું દૂર) એક વિશાળ ભવનના અવશેષ પ્રાપ્ત થયા છે જેને સિદ્ધાર્થ રાજાનો મહેલ મનાય છે. તે ભવનથી એક જિન પ્રતિમાજી ના અવશેષ પણ પ્રાપ્ત થયા છે.

2. દીક્ષામાં છટ્ઠ કરી પ્રભુ પ્રથમ કુર્મારગ્રામ તથા કોલ્લાકગ્રામ પધાર્યા હતા. શ્વેતાંમ્બર માન્યતા અનુસાર તે લછુઆર સમીપ કુમાર તથા કોનાગ ગ્રામ છે.

3. ક્ષત્રિયાણી ત્રિશાલા લિચ્છવી વંશના હતા. લિચ્છવીઓની રાજધાની, એટલે તેમનું પિયર વૈશાલી હતું. (અર્થાત પ્રભુના મામા રાજા ચેટકનું નિવાસ સ્થાન હતું) એટલે વૈશાલી પ્રભુનું જન્મસ્થાન ન હોય શકે.

4. જૈન શાસ્ત્રોમાં તથા ઐતિહાસિક પ્રમાણો થી સિદ્ધ થાય છે કે અજાતશત્રુ કોણિકે લિચ્છવીઓ સાથે યુદ્ધ કર્યું જેમાં વૈશાલીના રાજા ચેટકની (ત્રિશલાદેવીના ભ્રાતા) પરાજય થઇ અને પશ્ચાત તેમણે સંથારો ગ્રહણ કર્યો. આ યુદ્ધ પ્રભુ વીરના સમયમાં થયું હતું. આના થી સિદ્ધ થાય છે કે વૈશાલીમાં રાજા ચેટકનું રાજ્ય હતું જયારે કુંડપુરના અધિપતિ નંદિવર્ધન હતા. પ્રભુના નિર્વાણ સમયે પણ નંદિવર્ધન કુંડગ્રામના અધિપતિ રહ્યા હતા તેનો શાસ્ત્રમાં સ્પષ્ટપણે ઉલ્લેખ છે

5. લગ્ન સમયે ક્ષત્રિયાણી ત્રિશાલા સાથે ઘણા લિચ્છવી કુંડપુર આવ્યા. તેમને રહેવાનું સ્થાન અલગ રાખવામાં આવ્યું જે આજે લછવાળ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

6. જન્મ કલ્યાણક જિનાલયમાં પ્રભુ મહાવીરની 2500 વર્ષ પ્રાચીન પ્રતિમાજી બિરાજમાન છે જે માન્યતા પ્રમાણે પ્રભુના ભાઈ શ્રી નંદિવર્ધન દ્વારા ભરાવેલ હતી.

7. શ્રી હંસસોમસુરી (15મી સદી) દ્વારા રચિત ચૈત્યપરિપાટીમાં તેમણે જણાંવ્યું છે કે ક્ષત્રિયકુંડથી થી કાકંદી 5 કોસ દૂર છે (લગભગ 18 કિલોમીટર). વૈશાલી કાકંદીથી 200 કિલોમીટર દૂર છે જયારે લછવાળથી કાકંદી માત્ર 25 કિલોમીટર દૂર છે .


વૈશાલી સ્થિત બાસુકુંડ ને જન્મ ભૂમિનું સ્થાન હોવાની સહમતી દેતા તત્થ્યો. (દિગંબરો, બિહાર સરકાર, ઇતિહાસકારો તથા સંશોધકોની માન્યતા)

1. આચારંગ સૂત્રમાં (ખ્રિસ્તની 5 સદી પૂર્વે રચિત) પ્રભુની જન્મભૂમિ વિદેહ રાજ્યમાં સ્થિત “કુંડપુર સન્નિવેશ" બતાવી છે. વૈશાલી વિદેહ રાજ્યમાં સ્થિત હતી જયારે લછવાળ અંગ દેશમાં સ્થિત હતું તથા નાલંદા-કુંડલપુર મગધ દેશમાં સ્થિત હતું. શાસ્ત્રોમાં પણ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે પ્રભુએ વિદેહમાં 30 વર્ષ પુરા કરીને દીક્ષા ગ્રહણ કરી.

2. સૂત્રકૃતાંગ આગમમાં (ખ્રિસ્તની 5 સદી પૂર્વે રચિત) પ્રભુનું નામ "વૈશાલીક" બતાવ્યું છે (વૈશાલી ના રહેવાસી)

3. શાસ્ત્રોમાં કુંડગ્રામ ની સમીપે ગંડકી નદી વહી રહ્યાનું વર્ણન છે જે બાસુ કુંડ વૈશાલી સમીપ છે.

4. આચારાંગ સૂત્ર કે કલ્પસૂત્ર, કોઈ પણ આગમમાં પ્રભુની જન્મસ્થળી પર્વત પર હોઈ તેવું બતાવ્યું નથી. એટલે લછવાળ સમીપ જમુઈ પર્વત શૃંખલામાં ક્ષત્રિયકુંડ ન હોઈ શકે.

5. દીક્ષામાં છટ્ઠ કરી પ્રભુ પ્રથમ કુર્મારગ્રામ તથા કોલ્લાકગ્રામ પધાર્યા હતા. સંશોધકો અનુસાર તે વૈશાલી સમીપ કમન છપરા તથા કોલુહાં છે.

6. બૌદ્ધ શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખ છે કે ગૌતમ બુદ્ધે વૈશાલી સમીપ કોટ્ટીગ્રામમાં લિચ્છવીઓના જૈન સેનાપતિને પ્રતિબોધ આપી તેમના શિષ્ય બનાવ્યા હતા. તેમના મતે આ કોટ્ટીગ્રામ નું બીજું નામ કુંડગ્રામ હતું જે પ્રભુ વીરની જન્મ ભૂમિ છે.

7. વૈશાલી જિલ્લામાં બૌના પોખર ગ્રામમાં 2500 વર્ષ પ્રાચીન (લછવાળ જેવી) કસૌટી પથ્થરથી નિર્મિત મહાવીર સ્વામી ભગવાનની પ્રતિમાજી પ્રાપ્ત થઇ જે માન્યતા પ્રમાણે પ્રભુના સમયની છે.

8. શ્વેતાંબર ગુરુભગવંતો આચાર્યશ્રી વિજયેન્દ્ર સુરી તથા પન્યાસ શ્રી કલ્યાણવિજયજી પણ આ વૈશાલીને પ્રભુની જન્મ ભૂમિ સૂચવે છે.


નાલંદા સમીપ કુંડલપુર ને જન્મ ભૂમિનું સ્થાન હોવાની સહમતી દેતા તત્થ્યો. (દિગંબર માન્યતા)

1. કુંડલપુરનું નામ કુંડપુર સાથે મળતું આવે છે

2. દિગંબરોના તિલોય પન્નત્તિ (ઈસ્વી ની 2જી સદી) તથા ઉત્તર પુરાણ (ઈસ્વી ની 8મી સદી) નામના પ્રાચીન ગ્રંથોમાં પ્રભુ વીરની જન્મભૂમિ કુંડલપુર બતાવામાં આવી છે

3. શ્વેતાંબરોના શ્રી પ્રભસુરી (ઈસ્વી ની 9મી સદી) દ્વારા રચિત ચૈત્યપરિપાટીમાં તેમણે જણાંવ્યું છે કે પ્રભુની જન્મ ભૂમિથી રાજગૃહી નજીક છે. નાલંદા કુંડલપુરથી રાજગીર 16 કિલોમીટર દૂર છે જયારે લછવાળથી રાજગીરી લગભગ 75 કિલોમીટર દૂર છે અને વૈશાલીથી રાજગીરી લગભગ 154 કિલોમીટર દૂર છે

4. નાલંદામાં પુરાતત્વ વિભાગે ત્યાંના સિંહમુખી ટીલાનું ખોદકામ કરતા ઘણી જિન પ્રતિમાજીઓના અવશેષ પ્રાપ્ત કર્યા હતા.

સત્ય કેવલી ગમ્ય છે, પણ આ સમસ્ત દલીલોમાં મને પ્રભુની જન્મભૂમિ લછવાળ સમીપ ક્ષત્રિયકુંડ હોવાનું વધુ મનમાં બેસે છે. 

લછવાળ ના જિનાલયનું શિખર (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

મારો ક્ષત્રિયકુંડ સાથેનો પ્રેમ સંબંધ ઘણો પુરાણો છે. નાનપણમાં વાંચેલી "આદિ-જિન-બિંબ-નિર્માણ-પ્રબંધ" નામની પુસ્તકે મારો પરિચય આ કલ્યાણક ભૂમિ સાથે કરાવ્યો હતો. તેમાં પણ મહાવીર પ્રભુની દિવ્ય પ્રતિમાજીનું વર્ણન વાંચીને મન થનગની ઉઠયું હતું. આચાર્ય હેમરત્નસુરીશ્વરજી મહારાજા દ્વારા લિખિત એક-એક શબ્દો તેમના પ્રભુ પ્રત્યેના પ્રેમનો રસ છલકાવતાં હતા. તે પુસ્તકમાં છપાયેલા પ્રભુના ફોટા જોઈને તો શરીરના એક એક રૂવાંટા ઉભા થઇ ગયા હતા - જો ફોટો જોઈને આવી દિવ્ય અનુભૂતિ થાય તો પ્રત્યક્ષ દર્શન -સ્પર્શ કરીને શું લ્હાવો મળશે તેની કલ્પના કરવી મુશ્કિલ હતી !

વર્ષો પછી 2007માં પ્રથમ વાર ક્ષત્રિયકુંડના દાદા સાથે મિલન થયું. ક્ષત્રિયકુંડના નૈસર્ગીક વાતાવરણમાં પહાડ ચડવાનો આનંદ કંઈ અનેરો હતો - નદી ,નાળા, વનરાજી પાર કરીને જયારે દાદાના દર્શન થયા ત્યારે વર્ષોની તૃપ્તિ શાંત થઇ હતી. ત્યાર બાદ તો જાણે દાદાએ મારી વાત સાંભળી લીધી -વારંવાર તેમની પાસે મને બોલાવતા. 2011 માં તો દાદાએ તેમના પર 18 અભિષેક કરવા- કરાવવાનો અમૂલ્ય લાભ આપ્યો. ખરેખર શું આનંદ હતો - પર્વતમાં બસ અમે 5-6 જાત્રાળુ અને દાદા, બીજું કોઈ નહીં ! તે દિવસે આભાસ થયો કે મારા જેવો બડભાગી આ જગત માં બીજો કોઈ નહિ હોય! પર્વત શિખરોથી બુલંદ અવાજે દેવોને કહેવાનું મન થયું કે દાદાનો જન્માભિષેક કરવાનો લાભ માત્ર તમનેજ નથી મળ્યો... તે ક્ષણો માણવાનો આનંદ મેં પણ આજે લઇ લીધો છે ! શું ધન્ય ઘડી હતી એ ! શું અમૂલ્ય ક્ષણો હતી એ ! પછીના વર્ષોમાં તો જે થયું તેના પડઘમ આજે પણ સંભળાય છે. 28 નવેમ્બર 2015 ના રોજ પ્રભુ દૂર વયા ગયા. જાણે આખા જૈન સંઘને રાતોરાત અનાથ કરી દીધા હોય તેવો માહોલ બની ગયો. તે અઠવાડિયાની વેદના વ્યક્ત કરવી ખુબજ કઠિન છે. 6 ડિસેમ્બર ના રોજ જયારે પ્રભુ પાછા મળ્યા ત્યારે બધાનો જીવ ફરી આવ્યો. ત્યારથી પ્રભુ તળેટી સમીપ લછવાળનાં જિનાલયમાં બિરાજમાન છે. 2018 માં પ્રભુએ ફરી કૃપા કરી. તેમના ચ્યવન કલ્યાણકના શુભ દિને તેમની દિવ્ય પ્રતિમાજી પર શક્રેન્દ્ર દ્વારા રચિત શ્રી વર્ધમાન શક્રસ્તવના અભિષેક કરવા-કરાવવાનો લાભ આપ્યો. ખરેખર, ઘણી વાર લાગે કે દાદાએ મારા પર કેવી કૃપા કરી છે...તેમના કેટલા ઉપકાર છે મારા પર..

ક્ષત્રિયકુંડના અધિપતિ શ્રી જીવિત સ્વામી પ્રભુ (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

આ સમસ્ત વિચારોમાં હું એટલો બધો ખોવાઈ ગયો કે ખબરજ ન પડી કે ક્યારે અમે લછવાળ પહોંચી ગયા. ચાતુર્માસ ચાલતું હોવાથી આરાધનાનો માહૌલ અદ્ભૂત હતો. ત્યાં જાણ થઇ કે પૂજ્ય આચાર્ય ભગવંત નયવર્ધનસુરીશ્વરજી મહારાજા પર્વત પર નૂતન જિનાલયના કાર્યનું માર્ગદર્શન દેવા ગયા હતા. પ્રભુજીની પાવન પધરામણી નૂતન મંદિરમાં 14મી ડિસેમ્બરના રોજે થવાની છે જેની તૈયારી જોર-શોરથી ચાલી રહી હતી. હજી પર્વત પર સ્થિત જન્મભૂમીની યાત્રા બાકી હતી એટલે વધુ સમય વ્યર્થ કર્યા વિના અમે સ્નાન કરી દાદાના દરબારે પહોંચ્યા. દેવાધિદેવ શ્રી વીરપ્રભુની જીવિત સ્વામી પ્રતિમાજીને ભેટવાની ઘણી તાલાવેલી હતી.

લછવાળ જિનાલયના મૂળનાયક શ્રી મહાવીર સ્વામી ભગવાન (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

લછવાળના જિનાલય તથા ધર્મશાળાનું નિર્માણ લગભગ 170 વર્ષ પૂર્વે મુર્શિદાબાદના બાબુઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. જીર્ણોદ્ધાર કલકત્તાના શેઠ કહૈયાલાલ વૈદે કરાવ્યું. જિનાલયના શિખરની વિશેષતા છે કે તેમાં 108 નાના શિખર કોતર્યાં છે જેને અનેક પક્ષીઓએ તેનું નિવાસ સ્થાન બનાવી દીધું છે ! મૂળનાયક શ્રી વીર પ્રભુની ભૂરા રંગની પ્રતિમા જાજરમાન સિંહાસન પર બિરાજમાન છે જેની શોભા અદ્વિતીય છે.

ચોરી થઈને ફરી મળ્યા બાદ શ્રી મહાવીર સ્વામીની જીવિત સ્વામી પ્રતિમાજી ભમતીમાં પરોણાગત રૂપે બિરાજમાન છે. શિલાલેખના અભાવે સંશોધકોએ આ પ્રતિમાજીની કલાકૃતિ, લક્ષણ, રૂપમંડન તથા સમાન કલાકૃતિ વાળા બૌદ્ધ તથા જૈન શિલ્પોના આધારે (જેમાં શિલાલેખ પ્રાપ્ત થાય છે) આ પ્રતિમાજીને ગુપ્ત કાલીન (3જી સદી, 1700 વર્ષ પ્રાચીન) બતાવી છે; પણ માન્યતા અનુસાર આ પ્રતિમાજી પ્રભુના ભાઈ શ્રી નંદિવર્ધન દ્વારા તેમની હયાતીમાં 2500 વર્ષ પહેલા ભરાવેલ હતી એટલે પ્રભુને જીવિત સ્વામી પણ કહેવામાં આવે છે. શ્રદ્ધાની સામે દલીલોનું ગજું ચાલે નહીં એટલે મને તો તે પ્રતિમાજીમાં સાક્ષાત જીવિત પ્રભુજ દેખાય છે !

જીવિત સ્વામીનું નિર્વિકાર સ્વરૂપ

શાંત ભાવને દર્શાવનારું પીપળના પાનના આકારનું પ્રભુજીનું મુખ, ધનુષ્ય આકૃતિ સમાન ભ્રમરો, ઉન્નત મસ્તક શીખા, અંધકારને ચીરતું ભાલતિલક, પોપટની ચાંચ સમી નાસિકા, મોતીના છીપ સમા કુંડળ, કમળની નાજુક પાંખળી જેવા હોઠ, શંખના અગ્રભાગ સમો કંઠ, કેળના ઉપલા થડ જેવા હાથ, ઋષભસ્કંધ સમા ખભા, તથા સાગર સમો ગંભીર ઉદર ભાગ ! શું રૂપ છે ! શું તેજ છે ! શું દેદાર છે મારા દાદાનો ! પ્રભુનો એક એક અંગ એટલો સોહામણો છે જેનું વર્ણન અશક્ય છે…બસ એક અફસોસ વારંવાર રહી જાય છે. કરુણાના ભારથી નમ્ર બનેલા પ્રભુજીના નિર્વિકાર નેત્રોના દર્શન હજી થયા નથી, માત્ર ફોટામાં નિહાળ્યા છે. શિલ્પ શાસ્ત્રમાં બતાવ્યું છે કે હૃદયના સર્વભાવો આંખો દ્વારા પ્રતીત થાય છે; પણ અહીં ચક્ષુઓએ પ્રભુનું નિર્વિકાર તથા ધ્યાનમગ્ન સ્વરૂપ ઢાંકી દીધું છે. શિલ્પીએ પોતાના પ્રાણ પ્રભુના નેત્ર બનાવવામાં પુરી દીધા હતા જેને આજે આપણે ચક્ષુઓ દ્વારા ઢાંકી દીધા છે.

ઈસ્વી સન. 1985 પહેલા આ પ્રતિમાજીના જેણે-જેણે દર્શન કર્યા છે તેમને આ ચક્ષુ વિનાના નિર્વિકાર સ્વરૂપ ના દિવ્ય દર્શન થયા હશે! ત્યાર બાદ દિગંબરોના ડરથી ચક્ષુ ચોંટાડવાની પ્રથા શરુ થઇ. અધુરામાંપુરું હવે પ્રભુના ભ્રમરોને પણ લાલ રંગી દીધા છે અને પરિકરમાં ચામરધારી ઇન્દ્રોને પણ ચક્ષુ ચોંટાડી દીધા છે જેના કારણે પ્રભુની શોભામાં ઘણી આંચ આવી છે. પરિકરમાં પ્રભુના બન્ને બાજુ ચામરધારી દેવોનો ચેહરો ઘણો આનંદમય છે. પ્રભુની સેવા કરવાનો અભૂતપૂર્વ આનંદ તેમના મુખ પર દેખાય છે. પ્રભુની ઉન્નત મસ્તક શિખા ઉપર ત્રણ ભવ્ય છત્ર છે જેની આજુ બાજુ દેવો પુષ્પમાળા લઈને આવી રહ્યા છે. તેમના નીચે દેવો હાથી પર અર્ચના કરી રહ્યા છે. પ્રભુ કમળના આસાન પર બિરાજમાન છે જેના નીચે શાસનદેવીની પ્રતિમાજી તથા બન્ને બાજુ સિંહ બિરાજમાન છે. પ્રભુનું રૂપ તો અલૌકિક છે, પણ તેમનું પરિકર પણ કેવું અદભુત છે ! આ બધું વારંવાર નિહાળવા પ્રભુનો દિવ્ય સ્પર્શ કર્યો...એક વાર, બે વાર, ત્રણ વાર પ્રભુજી નો સ્પર્શ મળતો રહે તે આશયથી પૂજા કરી. જીવિત સ્વામીનું આલંબન જગતમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ છે તેવી અનુભૂતિ દર સ્પર્શે થાય છે. દાદાનું એવું ચુંબકીય આકર્ષણ છે કે તેમને છોડીને જવાનું મન ક્યારેય થતું નથી.





લછવાળ જિનાલયના રંગમંડપના એક ખૂણે નાનો કાંચનો કબાટ છે જેના દર્શન મોટ્ટા ભાગનાં લોકો કદી કરતા નથી. તે કબાટમાં સિદ્ધાર્થ રાજાના મહેલની શીલાના અવશેષ છે - જે શીલા પર પ્રભુ કદી ચાલ્યા હશે, કદી રમ્યા હશે, કદી ધ્યાનમગ્ન રહ્યા હશે ! શું ધરોહર છે !! કબાટ ખોલીને જયારે શીલાની સ્પર્શના કરી ત્યારે સાડાત્રણ ક્રોડ રોમ માં આનંદ સમાતો ન હતો! પ્રભુના સ્પંદન હજુ કેવા જીવંત છે! એક કવિવરની પંક્તિઓ યાદ આવી ગઈ -

“સ્પંદનો પ્રભુ વીર તારા, શક્તિથી ભરપુર છે,
એવું લાગે છે અહીં તું, હાજરાહજૂર છે,

પાવન ભૂમિ સ્પંદન ભરેલી, આજ પણ વર્તાય છે,
ભક્તોના પુલકિત નયનને , રોમ-રોમ હર્ષિત થાય છે,
એ હર્ષના આવેગમાં, ભક્તિનો પંચમ સુર છે,
સ્પંદનો પ્રભુ વીર તારા, શક્તિથી ભરપુર છે…”


સિદ્ધાર્થ રાજાના મહેલની શીલા 

સાક્ષાત પ્રભુ ચરણનો સ્પર્શ સમી અનુભૂતિ કરીને અમે પર્વત પર સ્થિત ચ્યવન, જન્મ તથા દીક્ષા ભૂમિઓની સ્પર્શના કરવા નીકળા. બહુવરા નદીને તીરે ઉભેલા ક્ષત્રિયકુંડ ગિરિવર પર ગાડીમાં આરોહણ કર્યું. મનમાં ગ્લાનિ હતી કે પૂર્વની જેમ અમે પગપાળા ગિરિવરને નતા ચઢી રહ્યા - ગાડીમાં બેસીને ક્ષત્રિયકુંડની રેતાળી ભૂમિમાં પ્રભુનો સ્પર્શ ક્યાંથી થાય? સરકાર દ્વારા કચ્ચાં રસ્તા હવે પાક્કા બની રહ્યા હતા; પર્વતના અમુક ભાગો છોડીને ગાડી હવે આસાનીથી ઉપર ચઢી જતી હતી.. ઉબળખાબળ રસ્તો હવે માખણ જેવો બની રહ્યો હતો. કદાચ આવતી પ્રજા અહીં હસ્તગિરિની જેમ પગપાળા આવવાનું બંધ કરી દેશે. થોડું આગળ વધ્યા બાદ પ્રભુની ચ્યવન કલ્યાણક ભૂમિ આવી. આની પૂર્વે અમે જયારે આવેલા ત્યારે બહુવારા નદીના બન્ને કિનારા પર ચ્યવન તથા દીક્ષા કલ્યાણક ભૂમિઓની સામે-સામે દેરીઓ ના દર્શન થતા (કુંડગ્રામના 2 ભાગ - બ્રાહ્મણકુંડ તથા ક્ષત્રિયકુંડ). તે દેરીઓમાં પ્રભુજીના ચરણ બિરાજમાન હતા (પ્રાચીન કાળમાં જીવિત સ્વામી જેવી પ્રતિમાજી પણ બિરાજમાન હતી જે ચોરાઈ ગઈ). આજે બન્ને દેરીઓને તોડી નાખવામાં આવી છે અને ચરણ પાદુકા લછવાળ જિનાલયમાં બિરાજમાન છે. સરકારે ડેમ બનાવવા દીક્ષા કલ્યાણકની દેહરીને તોડી નાખી અને ચ્યવન કલ્યાણક દેહરીની જગ્યાએ બન્ને કલ્યાણકના પ્રતિકરૂપ ભવ્ય જિનાલયો આજુ-બાજુમાં નિર્માણાધીન છે.

ભાવપૂર્વક વંદના કરી અમે આગળ પ્રયાણ કર્યું. ગિરિશૃંગો, વહેતા નદીનાળાં તથા ચારેકોર વેરાયેલી વનશ્રી વચ્ચે પસાર થઈને આગળ વધ્યા. આખા રસ્તે ખુબ નીરવ શાંતિ હતી - માત્ર પક્ષીઓના કલરવ તથા વન્યપશુઓના અવાજનો સથવારો હતો. મંઝિલ તરફ વધતા રસ્તામાં પૂજ્ય નયવર્ધન સુરીશ્વરજી મહારાજાના દર્શન થયા. ગાડીથી ઉતરી સહુએ ગુરુવંદન કર્યું - અમારી યાત્રાનો આશય જાણી સાહેબજીને આનંદ થયો, ઘણા વાત્સલ્યમય આશીર્વાદ પ્રદાન કર્યા.



ક્ષત્રિયકુંડ પર્વત જતો રસ્તો


લગભગ અળધો કલાક બાદ અમે જન્મકલ્યાણક ભૂમિ પહોંચ્યા. અત્યારે જન્મકલ્યાણક ભૂમિમાં આચાર્યશ્રી નયવર્ધન સુરીશ્વરજી મહારાજાના માર્ગદર્શન હેઠળ ભવ્ય જિનાલય નિર્માણાધીન છે. સોમપુરા તથા ઓડિશાના વિશિષ્ટ કારીગરો બેનમૂન કોતરણી યુક્ત જિનાલય બનાવી રહ્યા છે. 14મી ડિસેમ્બરના રોજ જીવિત સ્વામી પ્રભુજી આ નૂતન પ્રાસાદમાં ગાદીનશીન થશે.

વર્ષો પેહલા અહીં વિશાળ બગીચા વચ્ચે એક નાજુક નમણું દેહરી સમ જિનાલય હતું. બગીચામાં વિવિધ રંગોના ગુલાબો ઉગતા. પર્વતોની હારમાળા વચ્ચે આ સ્વર્ગના કટકા સમાન ભૂમિ હતી. કલકત્તાના બાલ બ્રહ્મચારી શેઠ શ્રી કન્હૈયાલાલ વૈદે પોતાની સંપૂર્ણ સંપત્તિ તથા મેહનત આ પ્રાચીન ભૂમિઓના જીર્ણોદ્ધારમાં વાપરી હતી. ત્યાર બાદ લગભગ 20 વર્ષ પહેલા તે દેહરીને તોડી એક નાના જિનાલયનું નિર્માણ થયું જેનો જીર્ણોધાર આચાર્ય મુક્તિપ્રભ સુરીશ્વરજી મહારાજાની નિશ્રામાં થયો હતો.

શ્રી કન્હૈયાલાલ વૈદ જીવિત પ્રભુના દીવાના હતા. દેશ વિદેશથી કારીગરો બોલાવીને પ્રભુજીની પ્રતિકૃતિ (replica) બનાવવાના પ્રયત્ન કર્યા જે નિષ્ફળ ગયા. છેવટે તેમણે ઓડિશાના કારીગરો પાસે દાદાની પ્રતિમાજીનું પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું મોડલ બનાવ્યું અને નેપાલના કારીગરો પાસે પંચધાતુ રેડીને આબેહૂબ પ્રતિમાજી બનાવવાનો કોન્ટ્રેક્ટ આપ્યો. હજી નેપાલથી કલકત્તાની ફ્લાઇટ લેન્ડ થઇ એટલામાં તેમનું દેહવિલય થયું ! આજે તે જીવિત સ્વામી દાદા ના આબેહૂબ મોડલો ક્યાંય ધૂળ ખાઈ રહ્યા છે અને તેમનું સ્વપ્ન અધૂરું રહી ગયું. તેમની દીવાનગી નો એક અંશ પણ મને મળી જાય તો મારુ જીવન સાર્થક ગણીશ.



 મકરાણાના શ્વેત આરસમાં નિર્માણાધીન જિનાલયનું કામ જોતા એવો આભાસ થાય છે કે તેની ભવ્યતા નિહાળવા લાખો વ્યક્તિઓ દેશ વિદેશથી આવશે. જયારે જીવિત સ્વામી પ્રભુ અહીં બિરાજમાન થશે ત્યારે શેત્રુંજયની જેમ અહીં પણ પૂજા કરવા માટે પળાપળી થશે ! મારા સ્વાર્થી મને વિચાર કર્યો કે પ્રભુ હવે એકાંતે મળશે નહીં...મારા જેવા લાખો ભાવિકો હવે દાદાનો સ્પર્શ લેવા દોડશે ! જન્મ કલ્યાણકના નૂતન જિનાલયની ચારે બાજુ પ્રભુનું જીવન દર્શન કરાવતી ઝાંખીઓનું આરસના 3D મોડેલમાં નિર્માણ થશે તથા જિનાલયનું ઉત્તુંગ શિખર દૂર દૂર થી દ્રશ્યમાન થશે.

જન્મ કલ્યાણકનું નિર્માણાધીન નૂતન મંદિર (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

જીવિત સ્વામી પ્રભુની પ્રાચીન પ્રતિમાજી સાથે 5 નૂતન જિનબિંબોની પણ પ્રતિષ્ઠા થશે જેમનો સંબંધ વીર પ્રભુ સાથે રહ્યો હતો -

  • શ્રી સીમંધર સ્વામી ભગવાન (પ્રભુનો પ્રથમ નયસારનો ભવ મહાવિદેહ ક્ષેત્રમાં થયો હતો તેના પ્રતીક રૂપ)
  • શ્રી આદિનાથ ભગવાન (મરીચિના ભવમાં પ્રભુ વીરે શ્રી આદિનાથ પ્રભુ પાસે દીક્ષા ગ્રહણ કરેલી)
  • શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવાન (પ્રભુની પહેલા થયા તીર્થંકર ભગવંત)
  • ભાવિ તીર્થંકર શ્રી પદ્મનાભ સ્વામી (પ્રભુના પરમ ભક્ત શ્રી શ્રેણિક રાજા)
  • શ્રી મહાવીર સ્વામીની બહુમૂલ્ય પથ્થરમાં કંડારેલ પ્રતિમા


ક્ષત્રિયકુંડના જન્મ કલ્યાણક મંદિરમાં બિરાજમાન થવાના નૂતન જિનબિંબો 

ગોધૂલી વેળાએ, વિશાળ ખેતરો વચ્ચે સૂર્યદેવને આથમતા જોઈ અમારી ગાડી લછવાળ પહોંચી. અમારે કાકંદી તીર્થમાં દર્શન કરી રાત સુધી પટના પહોંચવાનું હતું. લછવાળ પેઢીમાં પટનાની ધર્મશાળાની વિગતોની પૃચ્છા કરતા જાણ થઇ કે ત્યાં રોકાવા માટે કોઈ ધર્મશાળાની વ્યવસ્થા નથી ! ધર્મશાળાની ચિંતામાં અમે લછવાળના ઓટલે બેઠા હતા ત્યાંજ પ્રભુએ કૃપા કરી. ત્યાં ચાતુર્માસમાં પધારેલ શ્રી ઇન્દ્રવદન ભાઈએ અમને પટના દાદાવાળી સંઘના અગ્રણી શ્રી રાજેશ જૈન તથા ત્યાંના એક સુશ્રાવક શ્રી હર્ષદભાઈનો ફોન નંબર આપ્યો જેમણે અમારી ઉત્તમ વ્યવસ્થા કરી આપી.

કાકંદીનું જિનાલય

લછવાળથી વિદાઈ લઈને અમે કાકન ગ્રામ સ્થિત કાકંદી તીર્થ તરફ પ્રયાણ કર્યું. જમુઈ લખ્ખીસરાઈ સ્ટેટ હાઇવેમાં તો કોઈ તકલીફ ન પડી પણ ત્યાંથી કાકન રોડ લેતાજ ઉબળખાબળ રસ્તામાં ગાડીએ ઘણા ઉછાળા માર્યા. દસ મિનિટનો કાકન રોડનો સફર કલાક જેટલો લાંબો લાગ્યો. શ્રી સુવિધિનાથ પ્રાસાદ પહોંચતા રાહત મળી. શ્રી સુવિધિનાથ પ્રભુના 4 કલ્યાણકથી વરેલા કાકંદી તીર્થની પરિસ્થિતિ દર્દનાક છે. ખરાબ રાસ્થા તથા વ્યવસ્થાના અભાવે યાત્રિકોની અવરજવર ખુબ ઓછી છે. ગ્રામમાં આધુનિકતા હજી પ્રવેશી નથી જેથી સ્થાનીય પ્રજા હજી પણ પ્રાચીન ઢંગ થી રહેવાસ કરે છે. કાકંદી જવાથી લાગે કે આપણે 100 વર્ષ પેહલાની સમય યાત્રા કરી રહ્યા છે; આતો બસ મોબાઈલમાં જીઓ નું ટાવર દેખાતા વર્તમાનમાં જીવ આવી જાય છે.

કાકંદી મૂળનાયક શ્રી સુવિધિનાથ પ્રભુ

પ્રાચીન કાળમાં અહીં એક ગોખલામાં શ્રી સુવિધિનાથ પ્રભુના પ્રાચીન ચરણ તથા સર્પોના સિંહાસનમાં બિરાજમાન શ્રી પાર્શ્વનાથ પ્રભુની 2000 વર્ષ પ્રાચીન પ્રતિમા બિરાજમાન હતી. કન્હૈયાલાલ વૈદે સ્વદ્રવ્યે આ જિનાલયનો જીર્ણોદ્ધાર કરી, આચાર્યદેવ શ્રી ભુવનભાનુ સુરીશ્વરજી મહારાજા પાસે નૂતન શ્રી સુવિધિનાથ પ્રભુની પ્રતિમાજીની અંજનશલાખા કરાવી. મૂળનાયક સ્વરૂપે શ્રી સુવિધિનાથ ભગવાનને બિરાજમાન કરવા જરૂરી હોવાથી પ્રાચીન ગોખલો એમજ રાખીને નૂતન મંદિરનું નિર્માણ કરાવ્યું. આજે પણ તે પ્રાચીન પ્રતિમાજીનું તેજ ગજબનું છે ! કાકંદી નગરની બારે પ્રભુ વીરનું સમવસરણ પણ રચાયું હતું જેના સ્મૃતિરૂપ પ્રભુ વીરની પ્રતિમાજી મૂળનાયક પ્રભુજીની બાજુમાં બિરાજમાન છે. લગભગ 15-20 વર્ષ પહેલા વીજળી પડવાથી તે પ્રતિમાજી ખંડિત થઈ ગઈ તથા શિખર ભાંગી ગયું જેથી આચાર્ય મુક્તિપ્રભ સુરીશ્વરજી મહારાજાની નિશ્રામાં ફરી જીર્ણોદ્ધાર થયો. આજે કાકંદીમાં યાત્રિકો ભલે ના હોય, પણ પ્રભુ સુધી પહોંચવા માટે આ ધામ ઉત્તમ આલંબન છે.

2000 વર્ષ પ્રાચીન શ્રી પાર્શ્વનાથ પ્રભુ 

કાકંદી તીર્થ માટે વર્ષો પહેલા લખેલી અમુક પંક્તિઓ અહીં અચૂક યાદ આવે છે -

ઇલેક્ટ્રિસિટી, સુખ સુવિધા અને ઘોંઘાટથી દૂર નીરવ શાંતિ અહીં મળી શકે,
ટમટમતા તારા તથા ચંદ્રમાની શીતળ છાયામાં, સુવાનું સુખ અહીં મળી શકે ,
પક્ષીઓના મધુર કલરવમાં સૂર્યોદય નિહાળવાનો આનંદ અહીં મળી શકે,
તાલવૃક્ષો વચ્ચેથી આથમતા સૂર્યને જોવાની આલ્હાદ્કતા અહીં મળી શકે,
ગ્રામવાસીઓ તથા નાના ભૂલકાઓનું નિર્દોષ હાસ્ય અહીં જોવા મળી શકે,
બીજે ક્યાંય તો ખબર નહીં પણ કાકંદીમાં પ્રભુ ચોક્કસ મળી શકે !



ધન્ના અણગારની જન્મ ભૂમિ કાકંદીમાં, પ્રભુને ફરી મળવાનો કોળ દઈ અમે પટના તરફ નીકળ્યા. રસ્તામાં ગુગલ મેપ્સ એ અમને શર્મા રામગઢ રોડ નામના કાચે રસ્તે ચડાવી દીધા.. ખડગવાળા ગ્રામના ભાંગેલા રસ્તાના એક મોટ્ટા ખાડામાં ગાડી ફસાઈ ગઈ. અંધાર્યા રસ્તે ગાડી એવી અટકાણી કે ઘણા પ્રયત્નો બાદ પણ તે ટસથી મસ ન થઇ. બધાએ જાપ ચાલુ કર્યા અને જોતાજ પ્રભુએ મેહર કરી. થોડી વારમાં બાઈક પર ગામડાના 5-6 યુવકો આવી ગયા અને એક બાજુથી ધક્કો મારીને ચક્કાને ઈંટો પર ચઢાવ્યું. ઈંટોનો આધાર મળતા તરતજ ગાડી ખાડાથી નિર્વિઘ્ને નીકળી ગઈ. ગ્રામવાસીઓનો આભાર માની અમે આગળ વધ્યા..દાદાએ શું ધ્યાન રાખ્યું અમારું !

ખાડામાં ફસાયેલી ગાડી 

ત્રણ કલાકના લાંબા સફર બાદ લગભગ મધ્ય રાત્રીએ અમે પટના સાહેબ પહોંચ્યા..ત્યાંની દાદાવાળીના સ્ટાફ શ્રી રામુકાકા અમને નાની નાની ગલીઓ વચ્ચેથી થઈને ઉપાશ્રય લઇ ગયા જ્યાં અમારો ઉતારો હતો. ધર્મશાળા ન હોવા છતાં ખુબ ઉત્તમ વ્યવસ્થા કરી હતી..12 કલ્યાણક ભૂમિઓનો સ્પર્શ કરીને દિવસ ધન્ય બની ગયો હતો..તેમાં પણ જીવિત પ્રભુનો સ્પર્શ હજી હાથે મહેકતો હતો...આવતા દિવસે પાટલીપુત્ર તીર્થ, પ્રભુની 7 ચાતુર્માસ ભૂમિ વૈશાલી તથા સંશોધકોના મત પ્રમાણે પ્રભુની જન્મભૂમિ બાસુકુંડ ની યાત્રાએ જવાનું હતું...તેના વિચાર કરતા હજી માથું તકિયા પર પડ્યું નહિ હોય કે ઊંઘ આવી ગઈ...

ચોથા દિવસના સંસ્મરણ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો 

ક્ષત્રિયકુંડ પર્વત પર

Comments

  1. Excellent coverage, thank you for your efforts in drafting it!

    ReplyDelete
  2. VERY GOOD WORK...KEEP IT UP....

    ReplyDelete
  3. IF WANT TO GO KSHATRIYA KUND,LACHWAD...HOW TO GO?...WHICH IS THE NEAREST RAILWAY STATION?PLS REVERT

    ReplyDelete
  4. VERY DETAILED RESEARCH. THANKS A LOT.
    IF WE WANT TO COVER ALL TIRTH BHUMI YOU SPECIFIED OF 20 DAYS, HOW CAN WE PLAN WITH PLACES, ROUTE ETC IN DETAIL . PLS MAIL AT BHAVIKGANDHI99@GMAIL.COM

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this month

Instagram Feed