પ્રભુ તમારા પગલે પગલે - દિવસ 6 અને 7


આ લેખ શ્રેણી પ્રભુ મહાવીરની વિચરણ ભૂમિઓમાં અમારી યાત્રાના અનુભવચિત્રોનો તથા સંસ્મરણોનો સમાવેશ કરે છે. પહેલા 5 દિવસોના સંસ્મરણ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો .

Thursday, 18th October 2018

17મી સદીમાં પૂજ્ય સૌભાગ્યવિજયજી મહારાજા અનેક તીર્થોની યાત્રા કરતા શ્રી શીતલનાથ પ્રભુની 4 કલ્યાણક ભૂમિ તથા શ્રી મહાવીર સ્વામીની 2 ચાતુર્માસ ભૂમિ ભદ્દીલપુર પહોંચ્યા. યાત્રાના સ્મરણાર્થે લખેલી તેમની તીર્થમાળામાં આ શબ્દોનો સમાવેશ કર્યો -

"તિહાંથી (ગયા થી) સોલે કોસે જાણજો રે, 
ભદ્દીલપુર છે, દતારા પ્રસિદ્ધ રે,
વિષમ મારગ છે, વનખંડે કરી રે, સાથે પંથ દિખાઉં લિદ્ધ રે,
આવ્યા ભદ્દીલપુર ઉલટ ધરી રે, ગિરી ચઢીયા દિન પૂજે ભાય રે,
રાજાનો આદેશ લેઇ કરી રે, ફરસ્યા પારસનાથના પાય રે,
સપ્તફણામણી મૂરતિ પાસની રે, એક ગુફામાં એકમલ્લ રે,
નિપટ સરોવર કમલ ફૂલે ભર્યા રે, નિર્મલ પાણી તાસ અવલ્લ રે,
પૂજીને તે ગિરીથી ઉતરી રે, આવ્યા ગામ દતારે જેથ રે,
જનમ થયો શીતલ જિનરાયનો રે, ચાર કલ્યાણક હુઆ એથ રે"


ભદ્દીલપુરના આ અંતિમ ઉલ્લેખમાં સૌભાગ્યવિજયજી મહારાજાએ જણાવ્યું કે ગયા નામના ગામથી 16 કોસ દૂર ‘દતારા’ ગામમાં આ તીર્થ સ્થિત હતું જેના સમીપના પર્વતની એક ગુફામાં શ્રી પાર્શ્વનાથ પ્રભુની પ્રતિમાજી બિરાજમાન હતી. તેમના ઉલ્લેખ મુજબ આ પ્રતિમાજી છોડીને તીર્થ ભૂમિમાં બીજું કોઈ જિનબિંબ ન હતું. જૈનોની વસ્તી તથા અવરજવર ઓછી થતા મિથિલાની જેમ ભદ્દીલપુરનો પણ ત્યાર બાદ લોપ થયો. 1993 સુધી બધા જૈનો ભદ્દીલપુરને વિચ્છેદિત ઘોષિત કરીને સંતુષ્ટ હતા જેના પછી શ્રી લલિત કુમાર નહાટા એ પ્રાચીન પુસ્તકો તથા ગ્રંથોના આધારે આ ભૂમિની શોધ ફાલગુ નદીના કિનારે, ગયા થી 50 કિલોમીટર દૂર ભોંડલ નામના ગામમાં કરી. 2007માં ભૂમિ ખરીદીને તેમણે અહીં ભવ્ય જિનાલય તથા ધર્મશાળાનું નિર્માણ કરાવ્યું અને 2014માં ખરતરગચ્છના પૂજ્ય મહેન્દ્રસાગરજી મહારાજાની નિશ્રામાં અંજનશલાખા પ્રતિષ્ઠા વિધિ સંપન્ન કરાવી.

ભદ્દીલપુર તીર્થનું નૂતન જિનાલય

આગલી રાતે બોધ ગયાથી લગભગ 9 વાગે અમે ભોંડલ ગામ સ્થિત ભદ્દીલપુર તીર્થ પહોંચ્યા; પહેલાથી જાણ કરેલી હોવાથી ત્યાંના મેનેજર તથા સહુ સ્ટાફ અમારા આગમન માટે આતુર હતા. આ અમારી ભદ્દીલપુરની બીજી યાત્રા હતી; પ્રથમ વાર 2016માં અહીં 18 અભિષેક કરાવવા આવવાનું થયું હતું જેના કારણે અહીંના બધા સ્ટાફ સાથે સારો પરિચય હતો. તેઓએ અમારા રોકાવા માટે ઉત્તમ વ્યવસ્થા કરી આપી હોવાથી રાતના એવી ગાઢ ઊંઘ આવી કે યાત્રાનો બધો થાક ઉતરી ગયો. 

ફાલ્ગુ નદીમાં સૂર્યોદયનું વિહંગમ દૃશ્ય (તસ્વીર : શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)  

સવાર થોડી મોડી પડી; પથારીથી ઉઠીને, જિનાલયમાં બિરાજમાન શ્રી શીતલનાથ પ્રભુના દર્શન કરી, ફાલ્ગુ નદીના કિનારે જઈ બેઠા. આ નદીની ખાસ વાત એ છે કે અહીંનું જળ, ભૂમિતળ નીચે વહે છે - સામે જુવો તો અલ્પ માત્રામાં પાણી દેખાય, પણ રેતીમાં ખાડો કરવાથી જળની ધારાઓ જોવા મળે ! હિંદુ માન્યતા મુજબ સીતાએ આ નદીને શાપ આપ્યો હોવાથી પાણી ભૂમિ નીચે વહે છે. મંદ-મંદ વહેતા શીતળ પવનમાં બેસીને થોડી વાર સૂર્યને નિહાળી શ્વેત બગલાઓની ઉડાન જોવાનો આનંદ માણ્યો. અહીં આસપાસ પ્રભુ વીરે પોતાના જીવનના 2 ચાતુર્માસ વ્યતીત કર્યા હશે; મૌન ઉભા રહીને કેટલી સાધના કરી હશે. કેટલીએ વાર આ નદી કિનારે તેમનું આગમન થયું હશે; અહીંની રેતીમાં તેમના ચરણોની છાપ રહી ગઈ હશે!

કોલહુઆ પર્વત

પૂર્વે જયારે 2016માં અહીં આવ્યા હતા ત્યારે નજીકના કોલહુઆ પર્વતની યાત્રા કરી હતી જેનો ઉલ્લેખ શ્રી સૌભાગ્યવિજયજીએ તેમની તીર્થમાળામાં કર્યો હતો. પ્રાચીન કાળમાં તે પર્વત વિસ્તારનું નામ ‘સહેતુક વન’ હતું જ્યાં પ્રભુ શ્રી શીતલનાથને કેવળજ્ઞાન ઉત્પન્ન થયું હતું. પર્વત પર લગભગ 1 કલાક ચઢાણ કર્યા બાદ કોલેશ્વરી દેવીનું મંદિર આવે છે જેને હિંદુઓ ઘણી શ્રદ્ધાથી પૂજે છે (કોલેશ્વરી દેવી અસલમાં અશોકા દેવી છે જે શ્રી શીતલનાથ પ્રભુના અધિષ્ઠાયિકા છે પરંતુ હિંદુઓએ તેમના મુજબ રચના કરી દીધી છે). મંદિર પછી પગથિયાં ખતમ થઇ જાય છે અને લગભગ અડધી કલાક ઉબડ ખાબડ શિલાઓ ઉપર આરોહણ કર્યા બાદ પર્વતની સહુથી ઊંચી શીલા પર શ્રી શીતલનાથ પ્રભુના પ્રાચીન ચરણ પાદુકાઓના દર્શન થાય છે (જ્યાં તેમની કેવળજ્ઞાન સ્થળી છે). આ ચરણોને સ્થાનીય પ્રજા વિષ્ણુની અવતરણ ભૂમિ સમજીને પૂજે છે. સિંદૂરથી લથપથ તે જીર્ણ પાદુકાઓની પરિસ્થિતિ દર્દનીય છે. 

કોલહુઆ પર્વત પર ભૈરવ રૂપે પૂજાતી પાર્શ્વ પ્રભુની પ્રાચીન પ્રતિમા (જે આજે ખંડિત થઇ ગઈ છે) તથા શીતળનાથ પ્રભુના ચરણ પાદુકા 

અહીં એક ગુફામાં 20 તીર્થંકર પ્રભુની પ્રતિમાઓ પણ કંડારેલી છે જ્યાં કોઈ જતું નથી; હોળીના દિવસે હિંદુઓ ગુલાલ ચઢાવી જાય છે. થોડું નીચે ઉતારિયે તો રસ્તાની એક બાજુએ વિશાળ ચરણ પાદુકા આવે છે જે પ્રભુ શીતલનાથની છે; તેની સમક્ષ બેસીને બાવાઓ સાધના કરે છે. હજી નીચે ઉતરતા એક વિશાળ કુંડ સમીપ ગુફામાં પ્રભુ પાર્શ્વનાથની સપ્તફર્ણની પ્રતિમાજી હતી જેનો ઉલ્લેખ શ્રી સૌભાગ્યવિજયજીએ કર્યો હતો. 2016માં જયારે અહીં આવ્યા હતા ત્યારે તે પ્રતિમાજીના (જેને સ્થાનીય પ્રજા ભૈરવના રૂપે પૂજતી હતી) દર્શન કર્યા હતા. 2017 માં આ પ્રતિમાને ચોરી કરવાના 3 નિષ્ફળ પ્રયાસો થયા; જયારે ચોથી વાર ચોરો આવ્યા ત્યારે પ્રતિમા ઉપડી નહિ; ઘસેડીને લઇ જતા પ્રભુનું મસ્તક શરીર થી અલગ થઇ ગયું. આજે ઝારખંડ સરકારે સ્થાનીય પ્રજા માટે આબેહૂબ નૂતન પ્રતિમાનું "પાર્શ્વ-ભૈરવ" નામ સાથે નિર્માણ કરાવ્યું છે. આ બધું યાદ કરીને ઘણી વેદના થઇ. આમાં વાંક પણ કોનો કાઢવો? સ્થાનીય પ્રજાનો ? ચોરોનો ? કે આપણો ?


કોલહુઆ પર્વતની ગુફામાં કંડારેલી પ્રતિમાજી 

ફાલ્ગુ ના સૌંદર્યમય વાતાવરણમાં જયારે આવી વાતો યાદ આવી ત્યારે મન થોડું બેચૈન થઇ ગયું. સમય માર્યાદિત હોવાથી આ વખતે કોલહુઆ પર્વત જવાનું થયું નહીં પણ સાચું કહું તો તેવી અવમાનના ફરી જોવાની હિમ્મત પણ ન હતી. ભદ્દીલપુરના નૂતન જિનાલયમાં પણ એક મહિના પહેલા ચોરી થવાથી 2 ધાતુના પ્રતિમાજી, સિદ્ધચક્રનો ગટ્ટો તથા ભંડાર ગાયબ થયા હતા. આ બધી વાતોનો ભાર લઈને પૂજા કરવા ગયા; પણ મૂળનાયક દાદાની સુંદર, નયનરમ્ય, મનમોહક તથા નિર્મળ હાસ્ય છલકાવતી પ્રતિમાજી નિહાળીને સમસ્ત વેદના ભુલાઈ ગઈ ! મૂળનાયક પ્રભુના બિંબ પર સ્નાત્ર પૂજા કરી ; ઢોલ મંજીરા ખંજરીના તાલે, ઉત્તમ દ્રવ્યો અને બગીચાના સુવાસિત પુષ્પો દ્વારા પ્રભુનો જન્મોત્સવ ઠાઠ માઠ સાથે ઉજવ્યો. સ્નાત્ર પૂજા બાદ વિવિધ વસ્ત્રાલંકારોથી પ્રભુને સજાવ્યા. ઘણો આનંદ આવ્યો. પ્રભુ પૂજા કરી પેટ પૂજા કરવા ગયા. મેનેજરશ્રી ના શ્રાવિકાએ સાત્વિક તથા સ્વાદિષ્ટ ભોજનની વ્યવસ્થા કરી હતી.સામાન્ય રોટલી-દાળ-ભાત-શાખ નો સ્વાદ કંઈ જુદોજ લાગ્યો; કદાચ તેમાં પ્રેમ અને લાગણીનો ભરપૂર સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હશે. ત્યાંના એક સ્ટાફે અમારી ગાડી પણ ધોઈ દીધી. બિસમાર અવસ્થામાં છેલ્લા 5 દિવસથી ચાલતી ગાડી, ચમકી ઉઠી. ભદ્દીલપુર તીર્થમાં કામ કરનાર બધાજ ભાગ્યશાળીઓનો અમારા પ્રત્યે અદભુત સ્નેહભાવ હતો. અમને વળાવવા તેઓ દ્વાર સુધી આવ્યા હતા અને જરાક આગળ જતા ભૂલથી ઊંધો રસ્તો લેતાજ સામેથી તેમનો સહી માર્ગદર્શન આપવા ફોન આવી ગયો ! 

ફાલ્ગુ નદી

ભદ્દીલપુરથી પ્રયાણ કરીને અમે પ્રભુ વીરની છદ્મસ્થ અવસ્થાના અંતિમ ઉપસર્ગનું સ્થાન ગોતવા નીકળી પડ્યા. દીક્ષા પછીના 12માં વર્ષે પ્રભુ છમ્માણિ ગ્રામની બારે પધાર્યા. સંધ્યા કાળે પ્રભુ કાર્યોત્સર્ગ મુદ્રામાં ધ્યાનસ્થ થયા. ત્યાં કોઈ ગોવાળિયો પ્રભુ પાસે તેના બળદો મૂકીને ગામ માં ચાલ્યો ગયો; કામ કરીને પાછો આવ્યો ત્યારે બળદો ન જોતા ક્રોધમાં પૂછ્યું , "બળદો ક્યાં ગયા ?". મૌન ધારણ કરેલા પ્રભુએ જવાબ ન આપતા દુષ્ટ ગોવાળિયાએ ક્રોધાન્ધ બની ‘કાશ’ નામના અતિ કઠ્ઠણ ઘાસની અણીદાર સળીઓ પથ્થરથી ઠોકીને તેમના બન્ને કાનોમાં જોરથી ખોસી દીધી; તથા તેને કોઈ કાઢી ન શકે એટલે સળીના બહારના ભાગને પણ કાપી નાખ્યા. આવા ઘનઘોર કષ્ટમાં પણ દેવાર્ય નિશ્ચલભાવે ધ્યાનરત જ રહ્યા. ત્યાંથી વિહાર કરીને પ્રભુ મધ્યમાં પાવા (પાવાપુરી) પધાર્યા અને ભિક્ષાર્થે સિદ્ધાર્થ વણિકના નિવાસે પહોંચ્યા જ્યાં ખરક નામનો વૈદ્ય પણ હાજર હતો. ખરક એ પ્રભુની મુખાકૃતિ ઉપરથી તેમના શરીરમાં કઈંક શલ્ય છે એમ પારખી લીધું. પછી શરીર તપાસતા કાનમાં કાશની સળીઓ ખોસાયેલી જોઈ; તે જોતાજ તે કંપી ઉઠ્યો. પ્રભુને મુશ્કેલીથી સમજાવી, નસો ઢીલી કરવા તેલના કુંડામાં બેસાડ્યા; પછી ખુબ માલિશ કર્યું. તે કર્યા બાદ કુશળપ્રયોગપૂર્વક સાણસીથી સળીઓ ખેંચી લીધી. તે વખતે ભયંકર વેદનાના કારણે પ્રભુથી કારમી ચીસ પડાઈ ગઈ. પૂર્વ ભવમાં પ્રભુના જીવે અજ્ઞાનભાવે બાંધેલું પાપ કર્મ અંતિમ ભવે પણ ઉદયમાં આવ્યું. ખરેખર કર્મસત્તાનો સિદ્ધાંત કેવો નીસ્પક્ષ અને અટલ છે ! 

ઉપસર્ગનું ચિત્રાંકન 

અમે એજ છમ્માણિ ગ્રામની શોધમાં નીકળા હતા. ઘણા લોકોના મનમાં એવી ધારણા છે કે રાજસ્થાન સ્થિત બામણવાડામાં પ્રભુને આ ઉપસર્ગ થયો હતો. માન્યતા મુજબ ત્યાં તે શીલા પણ છે જેમાં પ્રભુના ચીસ પાડવાથી તિરાડ પડેલી છે. પરંતુ તે શક્ય નથી કારણકે પ્રભુ, ચંપાપુરીથી છમ્માણિ પધાર્યા હતા (જ્યાં ઉપસર્ગ થયો) અને ત્યાંથી પ્રભુના કાનમાંથી સળીઓ પાવાપુરીમાં નીકાળવામાં આવી. ચંપાપુરી અને પાવાપુરી બન્ને બિહારમાં છે, અને છમ્માણિથી પ્રભુ પાવાપુરી પહોંચ્યા એટલે 1700 કિલોમીટર દૂર રાજસ્થાન સ્થિત બામણવાડા ઉપસર્ગ ભૂમિ ‘છમ્માણિ ગ્રામ’ ના હોય શકે એ તો નક્કી છે. સંશોધકોના મત મુજબ તે સ્થળ બિહાર શરીફ સ્થિત 'છમન ગ્રામમાં' છે જે પાવાપુરીથી માત્ર 15 કિલોમીટર દૂર છે. મતાંતરે ઘણા સંશોધક ઝારખંડ સ્થિત જરૈયાને ઉપસર્ગ ભૂમિ બતાવે છે (કારણ કે ગ્રામનું જૂનું નામ છમાંન હતું) જે પાવાપુરી થી 160 કિલોમીટર દૂર છે. છમન તથા જરૈયા, આ બન્ને ભૂમિઓમાં આજે કોઈ અવશેષ બચ્યા નથી એટલે નિશ્ચયપૂર્વક ઉપસર્ગ ભૂમિનું સ્થાન ગોતવું અઘરું છે; પરંતુ સ્પંદનો લેવાની ચાહમાં અમે હઝારીબાગ સમીપ જરૈયા ગ્રામ તરફ વધ્યા. (બિહાર શરીફ સમીપ છમન ગ્રામની યાત્રા બીજા ચરણ માટે મુલત્વી રાખી).

જરૈયા ની શોધમાં પર્વત અને ઘનઘોર વન્ય ક્ષેત્રો વચ્ચે સફર કર્યો; જંગલમાં અમે એટલા ભૂલા પડ્યા કે આગળ જવા માત્ર પગદંડી બચી હતી. ગુગલ મેપ્સ એ ફરી અમને ઉંધે રસ્તે ફસાવી દીધા હતા. સંધ્યાકાળે વનમાં રસ્તો ગોતવામાં એટલા મશગુલ થઇ ગયા કે ત્યાંનું કુદરતી સૌંદર્ય બરાબર નિહાળી શક્યા નહીં; ત્યાં છવાયેલી લીલોછમ વનરાજી, સુગંધિત પવન તથા ગુલાબી ઠંડકનો આનંદ લીધો નહીં. સ્થાનીય લોકોને પૂછતાં પૂછતાં છેવટે સૂર્યાસ્ત થતા જરૈયા પહોંચ્યા. ત્યાં વહેતી ‘સાવના’ નદીના કિનારે પહોંચ્યા. એટલું અંધારું થઇ ગયું હતું કે કંઈ વ્યવસ્થિત દેખાતું ન હતું - પણ અહીંજ તીર્થભૂમિ સ્પર્શનાનો સાચો લાભ લીધો. અહીંના ધૂળિયા માર્ગે પ્રભુના પગલાં પડ્યા હશે તેવો દિવ્ય આભાસ થયો ! નદી કિનારે પ્રભુનું સ્મરણ કરીને રજા લીધી. ત્યાં બેસવાનું મન તો ઘણું હતું પણ વન્ય ક્ષેત્રમાં અંધારું થયા પછી રોકવામાં વધુ ભય હોવાથી ત્યાંથી પ્રયાણ કર્યું. ખબર નહિ કેમ, પણ જરૈયામાં કંઈ અધૂરું લાગ્યું. રસ્તો ઘણો સુંદર હતો, વન્ય ક્ષેત્રમાં ફરવાનો આનંદ હતો અને દેવાધિદેવની વિચરણ ભૂમિની સ્પર્શના નો રોમાંચ હતો; પણ સમયના અભાવે અને સંજોગવશ ત્યાં વધુ સમય મળ્યો નહિ. કદાચ ત્યાં વધુ રહ્યા હોત તો ચોક્કસપણે ત્યાંના સ્પંદન પ્રાપ્ત થાત. મારા મિત્ર શ્રી મિહિરભાઈ આ ભૂમિથી એટલા પ્રભાવિત થયા કે તેમના આનંદનો કોઈ પાર ન હતો ! તેમની એક મસ્ત theory હતી - જ્યાં કુદરત-ત્યાં પ્રભુ ! 


જરૈયા (તસ્વીર : શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)


જરૈયાથી લગભગ 80 કિલોમીટર લાંબા સફરમાં માત્ર આજ બધા વિચાર ફરતા રહ્યા જેના બાદ અમે પ્રભુની કેવલજ્ઞાન ભૂમિ ઋજુવાલિકા  8 વાગે પહોંચ્યા. ત્યાં જઈને જોયું કે તીર્થના દ્વાર બંધ થઇ ગયા હતા. પેલાથી રમ બુક કરાવેલો હોવા છતાં વારંવાર બૂમો પાડ્યા બાદ પણ કોઈ જવાબ મળ્યો નહિ. 10 મિનિટ પછી ત્યાંના મેનેજરે અમારી રાડો સાંભળીને જણાવ્યું કે તીર્થના નિયમ મુજબ 6 વાગ્યા બાદ યાત્રીકો માટે દ્વાર ખુલતા નથી (માઓવાદીઓના ઉપદ્રવોના કારણે). છેવટે ત્યાં રહેતા નંદપ્રભાના નિર્માણાધીન જિનાલયના કાર્યવાહક શ્રી કેતનભાઈને ફોન કરીને ગેટ ખોલાવ્યું. આવતા દિવસે ઋજુવાલિકા નદીના કિનારે સૂર્યોદય નિહાળવો હતો એટલે વધુ સમય વેડફ્યા વિના નિંદ્રારાણી નું શરણ લીધું.

Friday, 19th October 2018 

ઋજુવાલિકા નદી કિનારે સૂર્યોદય (તસ્વીર : શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)
આજે વિજયા દશમીએ અમારી યાત્રાના પ્રથમ ચરણનો અંતિમ દિવસ હતો. હજી કૂકડો બોલે તે પહેલા અમે સહુ તૈયાર થઈને ઋજુવાલિકા નદીના કાંઠે પહોંચી ગયા. સૂર્યોદયની પ્રતીક્ષામાં ખળ- ખળ વહેતી નદી વચ્ચેના વિશાળ પથ્થરોમાં આસન ગ્રહણ કર્યું. જાબુંડા રંગના આકાશમાં ધીરે ધીરે સૂર્યની લાલિમા ફૂંટતાજ શ્વેત બગલાઓનો કોલાહલ શરુ થઇ ગયો, જાણે નદીના સુર સાથે તાલ પુરાવવા તેઓએ પોકાર કર્યો હતો. તે લાલિમાની કિરણોમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને પ્રભુ વીરનું સ્મરણ સાધ્યું.



સાડા બાર વરસની છદ્મસ્થ અવસ્થામાં છટ્ઠ થી માંડીને છ મહિનાના ઉપવાસ સુધીની અનેક મહાતપશ્ચર્યા કર્યા બાદ; ઉદ્યાનો, વનો, નિર્જન સ્થાનો વગેરે સ્થળોમાં ધ્યાનસ્થ રહી, દેવ-મનુષ્યાદિ દ્વારા થયેલ ઉપસર્ગો અને પરિસહોને સમભાવપૂર્વક સહન કર્યા બાદ આજથી લગભગ 2600 વર્ષ પહેલા મધ્યમા પાવા (પાવાપુરી) થી વિહાર કરીને પ્રભુ આ નદીના તીરે, જ્રમ્ભિકગ્રામ (આજના તીર્થસ્થળથી 3 માઈલ દૂર જમક ગ્રામ) માં પધાર્યા હતા. તે કાળ દરમ્યાન પ્રભુએ સમસ્ત પદાર્થો, તેની ત્રૈકાલિક અવસ્થાઓ અને તેના ગૂઢ રહસ્યોનું સંપૂર્ણ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું; અહિંસા, સંયમ અને તપની મહાસાધના કરીને તમામ કર્મોનો ક્ષય કર્યો. આ મહાસાધનાની અંતિમ સિદ્ધિનો સમય નિકટ આવી રહ્યો હતો ત્યારે પ્રભુએ શાલવૃક્ષની નીચે ગોદોહીકા આસનમાં બિરાજીને શુક્લધ્યાનમાં પ્રવેશ કર્યો; તેમનું મન નિષ્પ્રકંપ બનતું ગયું. ઉત્તરોત્તર વિશુદ્ધ શુક્લધ્યાનમાં પ્રવિષ્ટ હતા ત્યારે પ્રભુએ મોહનીય, જ્ઞાનાવર્ણીય, દર્શનાવર્ણીય તથા અંતરાય, આ ચાર ઘાતીકર્મનો ક્ષય કરી કેવલજ્ઞાન અને કેવલદર્શન પ્રગટ કર્યું. વૈશાખ સુદ દસમના ચોથા પ્રહરે પ્રભુ સર્વજ્ઞ અને સર્વદર્શી બન્યા ! 

પ્રભુના કેવળજ્ઞાનની ક્ષણો

પ્રભુ સ્પર્શનાનો પાક્કો લાભ આ ભૂમિ તથા ઋજુવાલિકા નદી એ લીધો હતો. અહીંની રેતીમાં પ્રભુ અંતિમ વાર ચાલ્યા હતા. તેમના મુલાયમ પગલાં આ ભૂમિ પછી ક્યાંય પડ્યા નહીં. પ્રભુ અહીં આવ્યા ત્યારે જમીન પર ચાલતા હતા અને અહીંથી કેવલજ્ઞાન પામીને નીકળ્યા ત્યારે સુવર્ણ કમળો પર પગ મુકતા સિધાવ્યા; પછી પ્રભુ ધરાતલથી સદાકાળ અસ્પૃષ્ટ રહ્યા. પ્રભુનો પાવન પડછાયો આ નદીએ નિહાળ્યો છે...પ્રભુની પ્રથમ દેશના આ નદીએ સાંભળી છે...પ્રભુનું પ્રથમ સમવસરણ આ નદીએ જોયું છે...અહીંના સુમધુર ખળ ખળમાં પણ જાણે "વીર-વીર" શબ્દ નો કલરવ સંભળાતો હોય. આંખો બંધ કરીને પ્રભુના કેવળજ્ઞાની ક્ષણો તથા તેમના ચરણરજના અંતિમ સ્પંદનો માણતા પૂજ્ય પ્રશમરતિવિજયજી મહારાજા ની અદ્ભૂત રચના યાદ આવી–

“રુમઝુમ વહે ઋજુવાલુકા પ્રભુ વીરના સ્પંદન ધરી, રણઝણ કરે છે ઘંટડી સમ જલતરંગ ફરી ફરી;
ખળ ખળ કરે કલશોર એવા પારદર્શી જલે ભરી, પળ પળ કહે ભગવંતના કૈવલ્ય ની ઘટા ખરી” 



ઋજુવાલિકા નદી કિનારે સૂર્યોદય (તસ્વીર : શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

ઋજુવાલિકા નદી કિનારે જાપનો આનંદ

સૂર્યનો પ્રકાશ વધતા પ્રભુના સમયથી 21મી સદીમાં ફરી આવી ગયા. સામે જોયું તો ઋજુવાલિકાનું પારદર્શી જળ સૂર્યોદયના કિરણોથી સુવર્ણમય બની ગયું હતું. શું સૌંદર્ય હતું આ નદીનું; એટલી તો ખાતરી હતી કે જો મૃત્યુ પામીને આ નદીમાં જો જળચરનો પણ જીવ મળી જાય તો ભવોભવ સુધરી જાય ! ઋજુવાલિકાના સાનિધ્યમાં ધ્યાન ધરતા, પ્રભુના સ્પંદનો માણતા, તેનો મંજુલ નાદ સાંભળતા, મૃદુ રેતીનો સ્પર્શ ગ્રહણ કરતા અને શાલવૃક્ષોની છાયામાં શીતળતા અનુભવતા કલાકો ક્યાં વિતિ ગયા તેની જાણ થઇ નહિ. ઋજુવાલિકાથી દૂર જવું ઘણું કઠિન બની ગયું હતું...પ્રભુના ચરણો મળ્યા પછી દૂર જાઉં ક્યાં સહેલું હતું? ભારી મને ઋજુવાલિકા પાસે રજા માંગી અને પ્રભુના દર્શન કરવા જિનાલયમાં ગયા. 

ઋજુવાલિકા તીર્થ મૂળનાયક શ્રી મહાવીર પ્રભુ

પ્રાચીન કાળમાં જ્રમ્ભિકગ્રામ પધારેલ ગુરુભગવંતોએ તેમની તીર્થમાળાઓમાં પ્રભુના કેવળજ્ઞાન ભૂમિની નોંધ લીધી હતી. શ્રી હંસસોમજી મહારાજા (15મી સદી), શ્રી જયવિજયજી મહારાજા (16મી સદી), વિજયસાગરજી મહારાજા તથા સૌભાગ્યવિજયજી મહારાજાએ (17મી સદી) આ સ્થળ સમ્મેદશિખરની દક્ષિણ દિશામાં વહેતી દામોદર નદીના કિનારે બતાવ્યું હતું. આજે આ તીર્થભૂમિ સમ્મેદ શિખરથી 20 કિલોમીટર દૂર દામોદરની ઉપનદી બરાકરના કિનારે સ્થિત છે જેના 3 માઈલ દૂર જમક ગ્રામમાં કેવળજ્ઞાન સ્થળી છે. 

જિનાલયમાં બિરાજમાન શ્રી મહાવીર પ્રભુની પ્રાચીન પ્રતિમાજી

મુર્શિદાબાદના બાબુશ્રી ધનપતસિંહજીએ 1874 માં આ તીર્થભુમીનો ઉદ્ધાર કરાવીને ચરણ પાદુકા સ્થાપિત કર્યા. નદી કિનારેથી વીરપ્રભુની 2500 વર્ષ પ્રાચીન પ્રતિમા પ્રાપ્ત થતા તેની પણ સ્થાપના કરવામાં આવી. ત્યાર બાદ 2000ની સાલમાં કલકત્તાના વીર મંડળે મૂળનાયક પ્રભુની નૂતન પ્રતિમા બિરાજમાન કરાવી અને 2014માં સાધ્વીશ્રી મણીપ્રભશ્રીજીની પ્રેરણાથી પ્રાચીન જિનાલયનો જીર્ણોદ્ધાર થયો. તેમણે આ જિનાલયની પાછળ વિશાળ નૂતન જિનાલયનું નિર્માણ કરાવી તેમાં ગોદોહીકા આસનમાં મૂળનાયક શ્રી વીર પ્રભુની પ્રતિમાજી બિરાજમાન કરાવી. 2016માં જીર્ણોદ્ધારનું કાર્ય આગળ વધતા ભવ્ય કોતરણી યુક્ત પ્રાચીન શિખરને ઉતારીને નૂતન આરસના શિખરની સ્થાપના થઇ. નૂતન સમવસરણની રચનાનું પણ કાર્ય ચાલુ છે. સમસ્ત જિનબિંબોના દર્શન કરી શ્રી કેતનભાઈ અમને નંદપ્રભા પરિવારના નિર્માણાધીન જિનાલયની સાઈટ વિઝિટ પર લઇ ગયા. 

ઋજુવાલિકાનું પ્રાચીન જિનાલય (તસ્વીર : શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

ઋજુવાલિકાનું નૂતન જિનાલય (તસ્વીર : શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

મુંબઈ-કલકત્તાના શ્રી નંદપ્રભા પરિવારે સ્વદ્રવ્યનો સદુપયોગ કરી શાસન પ્રભાવનાના અગણિત અદભુત કાર્યો કર્યા છે. પાલીતાણામાં ભવ્યાતિભવ્ય પ્રાસાદનું નિર્માણ કરાવ્યા બાદ તેઓએ ઋજુવાલિકાને દેવભૂમિ બનાવવાનું ભગીરથ કાર્ય હાથમાં લીધું. ઋજુવાલિકાના પ્રાચીન જિનાલાયથી લગભગ અળધો કિલોમીટર આગળ, નદી કિનારે લગભગ 68 એકળના વિશાળ પરિસરમાં “શ્રી નંદપ્રભા ઋજુવાલિકા તીર્થની” સ્થાપના કરવામાં આવી. ત્યાંના કાર્યવાહક શ્રી કેતનભાઈ અમને વિસ્તારથી નંદપ્રભા પરિવારના શ્રી પરેશભાઈનું વિઝન સમજાવતા નિર્માણાધીન જિનાલાયમાં લઇ ગયા. 

નંદપ્રભાનું નૂતન નિર્માણાધીન જિનાલય

મકરાણાના અરસામાં આબુ-રાણકપુરની યાદ કરાવે તેવી ઝીણી કોતરણી યુક્ત સ્તંભો, તોરણો, ઝરોખા તથા મંડપોની છતો જોઈને મન મંત્રમુગ્ધ બની ગયું. રંગમંડપના વિશાળ ઘુમ્મટમાં ‘ઉંધા કમળની’ કોતરણી તથા દેવાંગનાઓને જોતા આશ્ચર્યમાં મોઢું ખુલ્લું નું ખુલ્લું રહી ગયું. શ્રી કેતનભાઈએ જણાવ્યું કે જે દિવસે આ રંગમંડપના કમળની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી ત્યારે આકાશમાં તોફાન જેવું થઇ ગયું હતું અને ઘણી તીવ્ર ગતિમાં પવન ચાલતો હતો. મહુર્ત ઘણું ઉત્તમ હોવાથી તે સમયે સ્થાપના કરવી અનિવાર્ય હતી પણ પવનના પ્રકોપના કારણે એક ટનથી વધુ વજન ધરાવતો ઘુમ્મટ વ્યવસ્થિત બેસી જાય તેવી શક્યતા ઓછી હતી. ક્રેન તથા બધા અદ્યતન ઉપકરણો હોવા છતાં બધાના મનમાં ભય હતો કારણ કે થોડી પણ ઉંચ-નીચ ના કારણે ઘણા નુકસાનની સંભાવના હતી. પરંતુ પ્રભુ કૃપાથી મહુર્ત આવતાજ આકાશ સાફ થઇ ગયું, પવન રુકી ગયો અને ઘુમ્મટ વ્યવસ્થિત બિરાજમાન થઇ ગયું ! વધુ જણાવતા કેતનભાઈએ કીધું કે અમુક દિવસ પહેલા અહીં Drone દ્વારા ફોટોગ્રાફી કરવામાં આવી હતી પણ ભૂમિના પરમાણુ તથા magnetic field એટલા પ્રભાવક હતા કે તે બેકાબુ બની આકાશમાં ગોળ ગોળ ફરવા લાગ્યું ! 

રંગમંડપનું કલાત્મક ઘુમ્મટ (તસ્વીર : શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

શૃંગાર ચૌકી, નૃત્ય મંડપ, ગૂઢ મંડપ અને રંગમંડપમાં કોતરકામ કરતા ઉડ઼ીસાના કારીગરો એક-એક શિલામાં પ્રાણ પુરી રહ્યા હતા. આરસ પર અદ્યતન મશીનો દ્વારા Matte Finish નું કામ ચાલુ હતું . માત્ર જિનાલયની અંદર નહીં પણ તેની બારે મંડોવર તથા જગતિની કોતરણીઓ જિનાલયની શોભામાં અભિવૃદ્ધિ કરી રહી હતી. ગર્ભ ગૃહના રુપસ્તંભ વાળા દ્વારની જીણી કોતરણીઓ માંથી રૂમાલ પસાર થઇ જાય તેવી બારીકી રાખવામાં આવી હતી. રંગમંડપની બન્ને બાજુ ગોખલાઓનું કાર્ય ચાલી રહ્યું હતું; પેન્સિલથી કોતરણીઓ દોરેલી જોતા કેતનભાઈએ જણાવ્યું કે આ બન્ને ગોખલા તૈયાર થઇ ગયા હતા પરંતુ શ્રી પરેશભાઈને ત્યાંની કોતરણી સાદી લાગવાથી કાર્ય ફરી શરુ કરાવ્યું અને વધુ ઝીણી ડિઝાઇન તૈયાર કરાવી હતી. ગર્ભગૃહની અંદર સ્વસ્તિક સ્તંભોની વચ્ચે સમવસરણની રચના કરવામાં આવી હતી. હજી તો માત્ર આરસનું કામ થયું હતું પણ કેતનભાઈના જણાવ્યા મુજબ ત્રણેય ગઢોને શાસ્ત્રાનુસાર અલગ-અલગ રજત, સુવર્ણ અને રત્નોથી મઢવામાં આવશે; બીજા ગઢમાં દેવવિમાનોની રચના બહુમૂલ્ય પથ્થરોમાં કરવામાં આવશે; તેના પગથિયાઓમાં સ્વરોવ્સકી ક્રિસ્ટલ બિછાવવામાં આવશે; ચારે બાજુ માણેક સ્તંભોની સ્થાપના થશે અને વચ્ચે ભવ્યાતિભવ્ય અશોક વૃક્ષની રચના થશે ! વર્ધમાન પ્રભુની ચતુર્મુખી પ્રતિમાજી વિના આ ગર્ભગૃહ આટલો શોભાયમાન હતો તો પ્રભુ પધારશે પછી તેનું કેવું રૂપ હશે તેનો વિચાર કરવો અશક્ય હતો ! 

ગર્ભગૃહ સ્થિત સમવસરણ (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)


આ બધું જાણતા જયારે મનમાં શંકા જાગી કે માઓવાદીઓથી ગ્રસ્ત તીર્થભૂમિની સુરક્ષા કઈ રીતે સચવશે ત્યારે કેતનભાઈએ ત્યાં બનેલો એક સુંદર અનુભવ જણાવ્યો- અમુક દિવસો પહેલા દિગંબર પરંપરાને અનુસરતા એક વૃદ્ધ ભાગ્યશાળી તેમના શ્રાવિકા સાથે શિખરજીની યાત્રાએ પધાર્યા હતા. ત્યાં તેમને ઋજુવાલિકાના દર્શન કરવાનું વારંવાર સ્વપ્ન આવતા કુતુહુલ જાગ્યું. પ્રભુની કૈવલ્ય ભૂમિથી અજ્ઞાત દંપત્તિ પૂછ-તાછ કરતા ઋજુવાલિકાના પ્રાચીન જિનાલયે પધાર્યા. પરિચય થતા, કેતનભાઈ તેમને બધા જિનાલયોના દર્શન કરાવવા લઇ ગયા. નૂતન જિનાલયમાં બિરાજમાન ગૌદોહીકા આસનમાં પ્રભુની પ્રતિમાજી તેઓ જોતાજ ધ્રુજવા લાગ્યા. તેમની ઉમર જોઈને કેતનભાઈને ચિંતા થઇ પણ થોડી વારમાં તેઓ સ્વસ્થ થતા નંદપ્રભાના નિર્માણાધીન જિનાલયના દર્શન કરવા પધાર્યા. જિનાલયની ભવ્યતા જોઈને તેઓ મંત્રમુગ્ધ બન્યા અને ગર્ભ ગૃહમાં પ્રવેશતાજ તેઓ ફરી ધ્રુજવા લાગ્યા. ધ્રુજારી વધુ તીવ્ર બનતા કેતનભાઈની ચિંતા વધી. ડોક્ટરની શોધમાં નીકળે તે પહેલા તે ભાઈના મુખથી અલગ ધ્વનિમાં ઉદ્દઘોષ થયો - તેમના શરીરમાં શાસન દેવીએ પ્રવેશ કર્યો હતો ! જિનાલયના અદ્ભૂત કાર્યથી પ્રસન્ન થઈને શાસન દેવી તે ભાગ્યશાળીનું માધ્યમ લઈને પધાર્યા હતા. તેઓએ જણાવ્યું કે ભૂમિના પરમાણુ તથા ભરાવનાર પરિવારના શુભ આશયના કારણે દૈવીક આધાર આ નૂતન તીર્થને સદૈવ પ્રાપ્ત થશે અને તેના સુરક્ષાની સંપૂર્ણ જવાબદારી જાગૃત દેવી દેવતાઓ કરશે !” આ બધી વાતો જણાવતા કેતનભાઈ એટલા ભાવવિભોર બની ગયા કે તેમના આંખોથી અશ્રુઓની ધારા વરસવા લાગી ! ગર્ભગૃહથી નીકળીને અમે તીર્થ પરિસરને નિહાળવા નીકળ્યા જ્યાં તેમણે આગળના કાર્યોની રૂપરેખા સમજાવતા શ્રી પરેશભાઈનું વિઝન જણાવ્યું -

1. આ ભૂમિથી પ્રભુ સુવર્ણ કમળો ઉપર ચાલીને નીકળ્યા હતા એટલે એક વિશાળ કમળની રચનાની અંદર આ સંપૂર્ણ જિનાલયનો સમાવેશ કરવામાં આવશે.

2. નદીને સ્પર્શતી સમસ્ત ભૂમિમાં ભવ્ય રાજસ્થાની ઝરુખા સાથે “ઘાટની” રચના થશે જ્યાં ભાવિકો ઋજુવાલિકાનું આલંબન લઇ ધ્યાનમાં લિન બની શકશે.

3. સમસ્ત 68 એકળ ભૂમિની સીમાને "સિલ્વર ઓક" નામના વૃક્ષોથી સુસજ્જ કરવામાં આવશે જે માત્ર ઠંડા પહાડી વિસ્તારમાંજ ઉગી શકે છે. (ખાસ એંજિન્યરો અને માળીઓએ અથાગ મેહનત કરી સફળતાપૂર્વક ઝાડો અહીંની ભૂમિમાં રોપ્યા છે).

4. 42 પ્રકારના સુગંધિત પુષ્પોના 42 ઉદ્યાનોનું નિર્માણ થશે જેથી બારે માસ પ્રભુની જયણાપૂર્વક પુષ્પ પૂજા થઇ શકે.

5. ગુરુભગવંતોના ખપ માટે વિવિધ પ્રકારના ઔષધીય વૃક્ષોના ઉદ્યાનોનું નિર્માણ થશે. સાથે-સાથે પરિસરની શોભામાં અભિવૃદ્ધિ કરવા ઝરણાં યુક્ત મનોહર ઉદ્યાનોની રચના પણ કરવામાં આવશે.

6. એક વિશાળ ગેલેરીમાં પ્રભુ વીરનું જીવન ચરિત્રને જીવંત રૂપ આપવામાં આવશે તથા સમસ્ત પરિસરને નિહાળવા "ટૉય-ટ્રેનની" વ્યવસ્થા રાખવામાં આવશે.

7. સાધુ સાધ્વીજી ભગવંતો માટે વિશાળ ઉપાશ્રયો, વ્યાખ્યાન મંડપ તથા શ્રાવક-શ્રાવિકાઓ માટે અદ્યતન સુવિધાયુક્ત ધર્મશાળા-ભોજનશાળા બનાવવામાં આવશે.

8. 500 જીવો સુખપૂર્વક રહી શકે તેવી ગૌશાળાનું નિર્માણ થશે. આ સમસ્ત જીવોના દૂધનો વપરાશ તેના વાછરડા તથા પ્રભુના પક્ષાલ માટેજ કરવામાં આવશે. (આજે પણ 80 જીવોની ગૌશાળા ચાલુ છે જેમાં તેઓની સેવા માટે વેટ (જાનવરોનો ડોક્ટર) તથા સ્પેશ્યલ વિલચેરની પણ વ્યવસ્થા રાખવામાં આવી છે).

9. કોઈને પણ પૂજાની સામગ્રી જમીન પર મુકવી પડે નહિ એટલે જિનાલયમાં બટવા આદિ ઉપકરણો માટે આરસના સ્ટેન્ડ બનાવવામાં આવશે. તથા પરિસરમાં બેસવા માટે આરસના સિંહાસનની વ્યવસ્થા રાખવામાં આવશે; રોશની માટે આરસના ફાનસ પણ મુકવામાં આવશે.


રાણકપુરના કલ્પવૃક્ષના પાંદડાની સુપ્રસ્સિદ્ધ આકૃતિ ની રચના (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

આ અદભુત વિઝન હજી અમે અંતરમાં ઉતારી શકીયે તે પહેલા કેતનભાઈ અમને કાર્યાલય ભવનમાં લઇ ગયા. વિશાળ દ્વારના આકારમાં બનેલા આ ભવનના નીચેના માળે શિલ્પકારોને રહેવા માટે રૂમો તથા કાર્યશાળા હતી. નંદપ્રભા પ્રાસાદ પાલીતાણાના મૂળનાયક પ્રભુના વિશાળ ફોટા સમક્ષ સુગંધિત ધૂપ-દીપ તથા સુમધુર સંગીત સતત ચાલુ રાખવામાં આવ્યું હતું. આવા નિર્મળ વાતાવરણમાં શિલ્પીઓ પ્રતિમાજીના નિર્માણ કાર્યમાં જોડાયેલ હતા. અહીંના સહુ કારીગર તથા શિલ્પીઓ માટે ઉત્તમ વ્યવસ્થા રાખવામાં આવી હતી -  

1. બધાને 7 દિવસના 7 જોડી કપડાં આપવામાં આવ્યા હતા જેથી તેઓ સ્વચ્છ કપડાંમાંજ કાર્ય કરી શકે. 

2. તેમની સેવા માટે અલગ સ્ટાફ રાખવામાં આવ્યા હતા તથા કપડાં ધોવાની તકલીફ ના લેવી પડે એટલે ખાસ ધોબીની વ્યવસ્થા રાખવામાં આવી હતી. 

3. તેમનું ભોજન વિશેષ રૂપે અલગ રસોડે બનતું; તેમના ભાણે દરરોજ 3 મીઠાઈ તો હોવીજ જોઈએ તેવો નિયમ શ્રી પરેશભાઈએ રાખેલ હતો! 

4. કારીગરોને 5 વાગ્યા પછી રજા મળી જાતિ એટલે પછીના સમયનો સદુપયોગ થાય એટલે તેમના માટે ફૂટબોલ આદિ રમતના ગ્રાઉન્ડ તથા ઓર્ગેનિક ખેતરો ઉભા કર્યા હતા જ્યાં તેઓ જાતે ખેતી કરી શુદ્ધ પાક વાપરી શકે. 

5. કોઈ પણ શિલ્પીને ઘરે જાવું હોઈ તો તેમના માટે ફ્લાઇટ ની ટિકિટ આપવામાં આવતી ! 

6. કારીગરોને વારંવાર આબુ તથા રાણકપુરની યાત્રા કરાવવામાં આવતી જેથી ત્યાંની કોતરણી તેઓ વ્યવસ્થિત રીતે સમજી શકે.

નંદપ્રભાના નૂતન નિર્માણાધીન જિનાલયમાં શ્રી કેતનભાઈ સાથે

જયારે કારીગરોની આટલી સંભાળ લેવામાં આવે ત્યારે તેઓ જાતેજ પ્રભુ પ્રત્યે અહોભાવ પ્રગટાવીને પોતાના કાર્યમાં પ્રાણ પુરી દે! મુંબઈના રહેવાસી શ્રી કેતનભાઈ પણ હીરાના વ્યાપારી હોવા છતાં, તેમના પરિવારથી દૂર, બધું મૂકીને અહીંનું કાર્યભાર સંભાળી રહ્યા હતા. તેઓની આ તીર્થ પ્રત્યેની લાગણી અદભુત હતી -ઋજુવાલિકાના કાંઠે તેમને એવા અદભુત સ્પંદનો મળ્યા હતા કે શ્રી પરેશભાઈનું વિઝન સાકાર કરવામાં તેઓ પણ જોડાયા. આ બધું નિહાળીને એવું લાગ્યું કે ખરેખર વિવિધ શિલ્પશાસ્ત્રો તથા જિનભક્તિદ્વાત્રિંન્શીકા ગ્રંથમાં બતાવેલ જિનાલય નિર્માણ વિધિનું અહીં શબ્દશ: પાલન કરવામાં આવતું હતું

શીલા પૂજન વિધિ (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

આજે અમારૂ પુણ્ય વધુ બળવાન હતું; આ અદભુત તીર્થની સ્પર્શના તો મળી, સાથે-સાથે ત્યાંની કાર્યશાળામાં નૂતન પ્રતિમા નિર્માણની “શીલા પૂજન વિધિ” નિહાળવાનો પણ અનુપમ લાભ મળ્યો ! પુના ના એક સુશ્રાવકના ગૃહ જિનાલય માટે અહીં નૂતન પ્રતિમાનું નિર્માણ પ્રારંભ કરવાનું શુભ મહુર્ત હતું. આ તીર્થ પ્રાંગણમાં પ્રતિમા નિર્માણની શુદ્ધ પદ્ધતિ જોઈને તેઓએ અહીજ મૂર્તિ-મંડનનો આગ્રહ રાખ્યો હતો. શિલ્પી તથા તેમના પરિવારના સભ્ય દ્વારા આરસની શીલાનો અભિષેક આદિ અષ્ટપ્રકારી પૂજા કર્યા બાદ શુભ મુહૂર્તે પ્રથમ ટાંકણા મારવામાં આવ્યા હતા. શીલા પૂજન નિહાળીને અમે "શ્રી નંદપ્રભા ઋજુવાલિકા તીર્થ" થી વિદાય લીધી. શ્રી પરેશભાઈ તથા સમસ્ત નંદપ્રભા પરિવારની કઈ રીતે અનુમોદના કરવી એ સમજાવતું ન હતું ! 

શીલા પૂજન વિધિ (તસ્વીર: શ્રી મિહિરભાઈ વખારિયા)

ઉમળતા ભાવ સાથે પ્રાચીન જિનાલયમાં પૂજા કરી પ્રભુ ચરણોમાં માથું મૂકી દીધું. ખરેખર આ યાત્રા દરમ્યાન પ્રભુ ચરણનો વારંવાર નિર્મળ સ્પર્શ મળ્યો હતો. કલકત્તાથી આ યાત્રાની શરૂઆત કરીને બર્ધમાન, સોનાઝૂરી વન, કોપાઈ નદી, બિરભુમ, સેંથિયા,અમુઆ, જોગી પહાડી (ઉષકા), દેવઘર, ચંપાપુરી, ક્ષત્રિયકુંડ, કાકંદી, પાટલીપુત્ર, વૈશાલી, બૌના પોખર, બાસુકુંડ, મિથિલા, ભદ્દીલપુર, જરૈયા તથા ઋજુવાલિકાની સ્પર્શના કરીને ઘણી ધન્યતા એનુંભવી હતી. સાથે-સાથે બોધ ગયા તથા બરાબર ગુફાઓ માં પ્રભુનો તેમના સમકાલીન ધર્મગુરુઓ સાથેનો સંબંધ પણ જાણવા મળ્યો હતો. ફરી આવો અનુભવ ક્યારે મળશે તેની ખાતરી હતી નહીં, પણ મનમાં આ યાત્રાનો ઘણો સંતોષ હતો; 18 એપ્રિલમાં જોયેલું સ્વપ્ન જાણે સાકાર થઇ ગયું હતું. વીર પ્રભુને ફરી મળવાનો કોળ દઈને ભારી મન સાથે કલકત્તા તરફ પ્રયાણ કર્યું. 7 દિવસ પ્રભુ શરણમાં રહેવા પછી તેમનાથી દૂર જાવું કઈ રીતે ગમે? 

ધનબાદના રસ્તે પહોંચતા પહેલા શ્રી સમ્મેદ શિખરજીની તળેટીની સ્પર્શના કરી. ત્યાં પૂજા કરીને 350 કિલોમીટર લાંબો સફર કરી અમારી યાત્રાના પ્રથમ ચરણની પુર્ણાહુતી કરી. આવતા ચરણમાં ઉત્તર પ્રદેશ તથા બિહારમાં સ્થિત 30થી વધુ ભૂમિઓ, જ્યાં પ્રભુએ પદાર્પણ કર્યું છે તેની યાત્રા કરશું. પ્રભુ વીરની વિચરણ ભૂમિઓની મારી સંપૂર્ણ રિસર્ચ તથા ભારતના નકશે તેઓના આજના સ્થળ જાણવા મને csarpitshah@gmail.com માં e-mail કરો.


સમ્મેદ શિખર તળેટી તીર્થ

ઋણસ્વીકાર 

આ સંપૂર્ણ યાત્રામાં મારા કલ્યાણ મિત્ર શ્રી મિહિરભાઈ નો હું સદૈવ ઋણી રહીશ. બિહાર-બંગાળ અને ઝારખંડના રસ્તાઓમાં દરરોજ 300 કિલોમીટરના લાંબા સફર કરાવી અમ સહુને 21 ભૂમિઓની સ્પર્શના કરાવી હતી. તેમને જેટલો પણ થાક લાગ્યો હશે પણ દરેક સ્થળે તેઓ ગજબની પ્રભુ ભક્તિ કરી બધાનો થાક ઉતારી દેતા. સાથે- સાથે તેમના દ્વારા પડેલા અદભુત ફોટા દરરોજ અમને તે ભૂમિઓની યાદ અપાવે છે.

આ યાત્રાના આધાર સ્તંભ, મારા કલ્યાણ મિત્ર શ્રી રાહુલભાઈ દોશી, જેમણે પ્રથમ દિવસથી મારા વિચારોમાં વિશ્વાસ રાખીને સાથ આપ્યો હતો. તેઓ દ્વારા દરરોજની રહેવા-ઉતરવા-જમવાની વ્યવસ્થા; બધાની નાની-નાની જરૂરતો સાંભળવાની કાળજી અને લાગણીભર્યા સ્વભાવ - આ ત્રિવેણી સંગમના કારણે યાત્રા યાદગાર બની ગઈ હતી.

પ્રભુના ચરણોમાં સમર્પિત દંપતી - શ્રી દેવાંગ ભાઈ તથા પ્રિયલ ભાભી, જેઓએ ધર્મના માર્ગે સ્થિર રહીને, ભક્તિ કરી-કરાવીને અમારા આત્માનો કલ્યાણ કર્યો. પ્રભુના પગલે પગલે ચાલવાનું અસલ બીડું તેમણે ઝડપ્યું છે તથા તેઓના શુદ્ધ આચારનો બધા માટે ઉદાહરણ સ્વરૂપ બની ગયા છે.

મારા શ્રાવિકા, વિશાખા, જેના અમૂલ્ય સહયોગ થકી મારી રિસર્ચ, પ્લેનિંગ તથા સંસ્મરણો લખવાની પ્રક્રિયા સફળ બની;

મારી કલ્યાણ મિત્ર, વિરાલી, જેણે ડગલે અને પગલે સાથ આપીને યાત્રા અવિસ્મરણીય બનાવી.

આ લેખન શ્રેણી વાંચનારા આપ સહુ વાચકવર્ગ. આપે મારા સામાન્ય કક્ષાના લાંબા-લાંબા લેખો વાંચીને મને ઘણું પ્રોત્સાહન આપ્યું છે.

આપ સહુનો સદૈવ ઋણી રહીશ. મને આશા છે કે આપ સહુ પણ વીર પ્રભુની ભૂમિઓની સ્પર્શના કરી ધન્યતા અનુભવશો ! આ સંપૂર્ણ શ્રેણીમાં, જિનાજ્ઞા વિરુદ્ધ કંઈ પણ લખાણું હોય તો તેની દિલથી ક્ષમાપના માંગુ છું.

Comments

  1. This trip was only possible because of your n only your vision, research, leadership.thank you very much for making me a part of this wonderful yatra

    ReplyDelete
  2. Arpitbhai and associates.its an wonderful experiance and journey thro your unique thought.i really appriciates and khub khub anumodna.

    ReplyDelete
  3. In todays world its necessary to find these old and forgottan tirth for next generations to understand and make them realise significance and presence of jainism dates back...this is shashan prabhavana only....i need full map and details for each tirth with nearest big city...from where we easily find vehicles for yatra...thanks...pls share these details on email miteshk83@gmail.com
    Khub khub anumodna

    ReplyDelete
  4. Arpitbhai
    આપે તો યાત્રા કરી સાથે સાથે ભાવ થી અમારી પણ યાત્રા થતી હતી .. 🙏

    ReplyDelete
  5. Arpitbhai and team, this is so amazing and wonderful. I have never read this kind of narrative. While reading each word I felt I was there with you all. I am alea

    ReplyDelete
  6. Arpitbhai and team, this is so much amazing and wonderful. I have never read this kind of travel narrative. While reading each word I felt I was there with you all. I am already fascinated with tirthsthan history and your efforts, research and knowledge is fuelling my desires to travel all such places. Thank you for this masterpiece. -- Pankaj Rathod

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this month

Instagram Feed